Updates from Οκτώβριος, 2019 Toggle Comment Threads | Συντομεύσεις πληκτρολογίου

  • lithari 12:33 am on 08/10/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Και τελικά νυφικό φόρεσε η αγαπημένη μας τραγουδίστρια Γιώτα Γριβα η οποία ανέβηκε τα σκαλιά της εκκλησίας Ντύθηκε νύφη η φωνάρα του δημοτικού τραγουδιού Γιώτα Γρίβα για να δεθεί με τα Ιερά δεσμά του γάμου με τον αγαπημένο της Γιώργο . 

    Ντύθηκε νύφη η φωνάρα του δημοτικού τραγουδιού Γιώτα Γρίβα

    Και τελικά νυφικό φόρεσε η αγαπημένη μας τραγουδίστρια Γιώτα Γριβα η οποία ανέβηκε τα σκαλιά της εκκλησίας για να δεθεί με τα Ιερά δεσμά του γάμου με τον αγαπημένο της Γιώργο . Τίποτα δεν έλλειπε απο την αρχή , δηλαδή απο το σπίτι της  νύφης , η οποία συνοδεύτηκε απο τον Γιάννη Καψάλη κ Μάκη Τσίκο τραγουδώντας σε όλη την πομπή μέχρι τον Ιερό ναό .

    Ακολούθησε γαμήλια δεξίωση με πλήθος επώνυμων καλλιτεχνών και πολλά πρόσωπα

    Το νιόγαμπρο ζευγάρι το ευχαριστήθηκε ολοκληρώνοντας το γλέντι τους , τις πρώτες πρωινές ώρες .

    Αξίζει να σημειωθεί πως κατακλύστηκε το διαδίκτυο με πληθώρα φωτογραφιών κ βίντεο

    Ντύθηκε,νύφη,η,Γιώτα, Γρίβα, νυφικό,, φόρεσε, η ,αγαπημένη ,μας, τραγουδίστρια, Γιώτα ,ΓριβA,

    Αποτέλεσμα εικόνας για ΦΩΤΟ ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΜΟ ΤΗΣ ΓΙΩΤΑΣ ΓΡΙΒΑ

    479 × 449
    Ντύθηκε νύφη η Γιώτα Γρίβα – XIROMERO PRESS- XIROMEROPRESS.GR
    xiromeropress.gr

    Αποτέλεσμα εικόνας για ΦΩΤΟ ΑΠΟ ΤΟ ΓΑΜΟ ΤΗΣ ΓΙΩΤΑΣ ΓΡΙΒΑ

    Ντύθηκε,νύφη,η,Γιώτα, Γρίβα, νυφικό,, φόρεσε, η ,αγαπημένη …
    youtube.com
     
  • lithari 6:39 pm on 30/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Η μητέρα παίρνει το μωρό για τελευταία φορά μετά τη γέννηση, τα φιλά και το αγκαλιάζει λίγα λεπτά, χαμογελά και κλείνει τα μάτια της, αφήνοντας τη ζωή της.Ένα νεογέννητο μωρό στην αγκαλιά της νεκρής μητέρας του. Ο γιατρός κλαίει στα δεξιά. 

    Η εικόνα ίσως περιέχει: 1 άτομο

    Αννα Γριβα

    Ενώ κάποιες τα πετάνε πριν γεννηθούν!

    Αυτή είναι μια πραγματική φωτογραφία αμέσως μετά τη γέννηση, η οποία διήρκεσε 7 ώρες.

    Ένα νεογέννητο μωρό στην αγκαλιά της νεκρής μητέρας του.
    Ο γιατρός κλαίει στα δεξιά.
    Η μητέρα αρρώστησε με μια σοβαρή ασθένεια και το μωρό δεν μπορούσε να γεννηθεί.
    Μια γυναίκα που περίμενε το παιδί της για 11 χρόνια ήταν σε μεγάλο κίνδυνο και είτε θα έσωζε το παιδί είτε τον εαυτό της …

    Και, παρόλο που ο γιατρός έκανε τα πάντα μέσα σε 7 ώρες, δεν μπορούσε να σώσει και τους δύο. Τελικά, ο γιατρός αποφάσισε να κάνει ότι ζήτησε η μητέρα του, δηλαδή να σώσει το παιδί σε βάρος της ζωής της.
    Η μητέρα παίρνει το μωρό για τελευταία φορά μετά τη γέννηση, τα φιλά και το αγκαλιάζει λίγα λεπτά, χαμογελά και κλείνει τα μάτια της, αφήνοντας τη ζωή της.
    Georgia Gourioti

     
  • lithari 6:22 pm on 30/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    …Κι όταν ο ταγματάρχης διοικητής του, του φωνάζει να μην εκθέτει τόσο το εαυτό του, ο δάσκαλος του απαντάει: Φοβάμαι μήπως χάσουμε το ύψωμα, και τι θα δικαιολογηθώ ύστερα εγώ στους μαθητές μου, άμα γυρίσω στο σχολείο;… 

    «Εσύ που πήρες την απόφαση να γίνεις δάσκαλος, έτσι κι έτσι έχεις δώσει, ως τώρα, πολλές εξετάσεις. Θυμήσου, προτού ν’ αρχίσεις την δουλειά σου, να κάμεις και μια τελευταία εξέταση, όχι μπροστά σε επιτροπές και καθηγητές, παρά μονάχος, ολομόναχος με τον εαυτό σου. Ρίξε μια ματιά στην ψυχή σου και κοίταξε: Καίει εκεί μέσα άσβηστη κι ασάλευτη η λαχτάρα για τον άνθρωπο; Τότε πάει καλά κι ευλογημένη η απόφασή σου.

    safe_image

    Αν όμως βρεις πως όλος ο πόθος σου είναι πότε να ελευθερωθείς απ’ αυτόν και συλλογίζεσαι μόνον πως και πότε θα πλουτίσεις, τότε άλλαξε το ταχύτερο απόφαση, εν όσο είσαι ακόμη νέος, γιατί βρίσκεσαι σε στραβό δρόμο. Ό,τι ελπίζεις, δεν θα σου το φέρει το επάγγελμά σου. Κι ο ίδιος το βλέπεις, η Πολιτεία δεν είναι γενναία στους μισθούς της…

    Αν όμως η ψυχή σου μοιάζει κάπως με την ψυχή της Μάνας, που κι όταν το γεννήσει το παιδί εξακολουθεί, με την αδιάκοπη τρεμούλα και λαχτάρα, ολοένα να το δημιουργεί και να το φτιάχνει, τότε να είσαι βέβαιος, πως δεν θα γκρεμισθείς από τα ύψη, που ανέβασες τον εαυτό σου με την απόφασή σου να γίνεις δάσκαλος και τη ζωή σου θα περάσεις ανθρωπινά… Σαν την ψυχή της Μάνας πρέπει κι η δική σου ψυχή να είναι υπό αδιάκοπη λαχτάρα φλογισμένη. Τότε πήγαινε με θάρρος μπροστά, αλλιώς γύρισε πίσω, επειδή η ζωή σου θα είναι πάντα δυστυχισμένη».

    Το ωραίο και ρομαντικό αυτό κείμενο ανήκει στον φιλόλογο και κριτικό Γιάννη Αποστολάκη και γράφτηκε πριν από 80 περίπου χρόνια.

    Έχω γράψει κι άλλοτε πως κατ’ αντίθεση προς τους υπόλοιπους εργαζόμενους, που δίνουν ο,τι έχουν, οι δάσκαλοι δίνουν (διδάσκουν) ο,τι είναι. Και αυτό είναι που μεταβάλλει το επάγγελμα του δασκάλου σε λειτούργημα, γι’ αυτό και ονομάστηκε το άγειν άνθρωπο, η αγωγή, «τέχνη τεχνών και επιστήμη επιστημών». Ο άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος , ο οποίος αφιέρωσε την χριστομίμητο ζωή του στην παιδαγωγία της νεότητας, έγραφε: «τούτο διδασκάλου αρίστου, το δι’ εαυτού παιδεύειν α λέγει», αυτό είναι το χαρακτηριστικό του άριστου δασκάλου, το να διαπαιδαγωγεί, επιβεβαιώνοντας τα όσα διδάσκει με το προσωπικό του παράδειγμα. Για να σημειώσει κάπου αλλού «και επί την αγάπην κατάφευγε συνεχώς, συσκιάζων το φορτικόν των ειρημένων», να καταφεύγει, δηλαδή, ο δάσκαλος συνεχώς στην αγάπη, για να ελαφρύνει το φορτίο της διδασκαλίας.

    Καημό το έχω να διεξαχθεί κάποτε ένα παιδαγωγικό σεμινάριο με θέμα συμβουλές των Τριών Ιεραρχών στους δασκάλους. Τα αγιασμένα λόγια τους, γεμάτα αγάπη για τον πλησίον, είναι απαγορευμένα από την «Νέα Εποχή» της Παιδείας. Ένα τέτοιο όμως σεμινάριο θα προκαλούσε τα ειρωνικά μειδιάματα των δήθεν προοδευτικών. Πως να ακουστούν λόγια σαν τα παρακάτω: «Ο δάσκαλος πρέπει να διακρίνεται και όταν μιλάει και όταν σιωπά («φθεγγόμενον και σιγώντα») και όταν τρώει και όταν κάνει οτιδήποτε άλλο, και από το βάδισμά του και από το βλέμμα του και από την εμφάνισή του και από όλα γενικά». Τα μάτια των μαθητών στρέφονται άγρυπνα πάνω μας και η μιμούνται η απωθούνται.

    Η παλαμική ρήση «σχολείο ίσον δάσκαλος» ισχύει διαχρονικά. Σήμερα αυτό που εισπράττουμε από την Πολιτεία και τους εκπροσώπους της είναι απειλές για αξιολόγηση (από ποιούς;), φοβέρες για δικές της παραλείψεις, επικρίσεις, γιατί παραμένουμε απροσάρμοστοι στις νέες τεχνολογίες και άλλα ηχηρά και ανθηρά κοτσανολογήματα. Έχω την αίσθηση ότι οι νέοι που μπαίνουν στην εκπαίδευση με αποκλειστικό κίνητρο την εξασφάλιση του δημοσίου, θα απωλέσουν, η μάλλον θα παραχωρήσουν, πολλά από αυτά που χαρακτηρίζουν ένα σχολείο ελεύθερο και δημοκρατικό. «Αν συλλογίζεσαι μόνο πότε θα πλουτίσεις, άλλαξε απόφαση», πράγμα αδύνατο βέβαια. Για άλλους παιδαγωγία είναι λειτούργημα και για άλλους απλώς δουλειά η και… δουλεία.

    Ίσως η λέξη δάσκαλος να προέρχεται από το αρχαίο ρήμα δάω, που σημαίνει φωτίζω (εξού και δάδα-δαδί), το οποίο με ενεστωτικό αναδιπλασιασμό γίνεται δαδάσκω, διδάσκω= διδάσκαλος=δάσκαλος. Την περίοδο της Τουρκοκρατίας οι Δάσκαλοι του Γένους ονομάζονταν φωτιστές. Η αμάθεια ισοδυναμούσε με το σκοτάδι. Σήμερα, την περίοδό της… τιποτοκρατίας και του νεο-ραγιαδισμού, χρειάζονται δάσκαλοι, φωτιστές, οι οποίοι τιμούν το λειτούργημά τους και όχι φωταδιστές, που διαχέουν προκλητικά την δουλεία τους και προβάλλουν τα νεφελώδη ιδεολογήματά τους.
    Το τι σημαίνει δάσκαλος το βρίσκουμε στην ιστορία μας. Στο εξαιρετικό βιβλίο του «Πίνδος» ο συγγραφέας Χρήστος Ζαλοκώστας,διασώζει ένα ηρωικό επεισόδιο από την γιγαντιμαχία του Σαράντα, στο οποίο πρωταγωνιστεί ένας δάσκαλος. Αντιγράφω:

    «Η εχθρική αντεπίθεση των Ιταλών, του Μαρτίου του 1941 έχει εκδηλωθεί. Το ύψωμα 731 (σ.σ. το οποίο δικαίως χαρακτηρίστηκε «Θερμοπύλες της Πίνδου») έχει μεταβληθεί σε ηφαίστειο. Οι φαντάροι μας, πεσμένοι με την κοιλιά στους λάκκους των οβίδων, πυροβολούν, χωρίς διακοπή για να συγκρατήσουν το εχθρικό πεζικό. Ο δάσκαλος-έτσι έχει βαφτίσει τον διοικητή, του ο λόχος, γιατί δημοδιδάσκαλος είναι το επάγγελμά του-με προβιές και επιδέσμους, γύρω από τα κρυοπαγημένα πόδια του, αντί για παπούτσια, χωρίς να προφυλάγεται, τρέχει από διμοιρία σε διμοιρία και δίνει οδηγίες. Μην πυροβολείτε στα στραβά, παιδιά! Μην ξοδεύετε άσκοπα τις χειροβομβίδες σας, τους λέει.

    Κι όταν ο ταγματάρχης διοικητής του, του φωνάζει να μην εκθέτει τόσο το εαυτό του, ο δάσκαλος του απαντάει:

    Φοβάμαι μήπως χάσουμε το ύψωμα, και τι θα δικαιολογηθώ ύστερα εγώ στους μαθητές μου, άμα γυρίσω στο σχολείο;» (εκδ. «ΕΣΤΙΑ», σελ. 194).

    Τέτοιους δασκάλους θέλει σήμερα η πατρίδα μας…

    maxitis

     
  • lithari 12:51 pm on 27/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Διαλέγουμε σταφύλια χωρίς κουκούτσι, σουλτανίνες κατά προτίμηση, καλής ποιότητας,… Πως να φτιάξω σταφίδες στο σπίτι καθαρές και χωρίς μαυρισμένες ρώγες, … 

    Πως να φτιάξω σταφίδες στο σπίτι;

    Πως να φτιάξω σταφίδες στο σπίτι;

    Λοιπόν, καλές και οι σταφίδες άμα τις παίρνεις από το ράφι έτοιμες στο σακκουλάκι.

    Πώς γίνεται όμως, άμα θες να τις φτιάξεις μόνος σου;

    Πώς φτιάχνανε σταφίδα στα παλιά τα χρόνια στην Τήνο για νάχουν για τις κρύες μέρες του χειμώνα;

    Πάμε λοιπόν, να φτιάξουμε σταφίδες.

    Διαλέγουμε σταφύλια χωρίς κουκούτσι, σουλτανίνες κατά προτίμηση, καλής ποιότητας, καθαρές και χωρίς μαυρισμένες ρώγες, για να φτιάξουμε σταφίδες.

    Το σταφύλι όμως, όσο αγαπητό είναι στον άνθρωπο, άλλο τόσο αγαπητό είναι και στα διάφορα λιχούδικα ζωύφια, που μόλις το βρουν διαθέσιμο σπεύδουν να το κατασπαράξουν.

    Το αμπέλι λοιπόν, για να προστατέψει τον καρπό του, τον τυλίγει σε μια λεπτή στρώση κεριού που κρατάει μακρυά αρκετούς από τους εχθρούς του.

    Η ίδια στρώση κεριού είναι που εμποδίζει και την αφυδάτωση των ρωγών στις διάφορες φάσεις της ζωής τού σταφυλιού και που μας εμποδίζει όταν θέλουμε να φτιάξουμε σταφίδα, να αφυδατώσουμε δηλαδή με ελεγχόμενο ρυθμό το σταφύλι.

    Το αμπέλι λοιπόν, για να προστατέψει τον καρπό του, τον τυλίγει σε μια λεπτή στρώση κεριού που κρατάει μακρυά αρκετούς από τους εχθρούς του.

    Η ίδια στρώση κεριού είναι που εμποδίζει και την αφυδάτωση των ρωγών στις διάφορες φάσεις της ζωής τού σταφυλιού και που μας εμποδίζει όταν θέλουμε να φτιάξουμε σταφίδα, να αφυδατώσουμε δηλαδή με ελεγχόμενο ρυθμό το σταφύλι.

    Ρίχνουμε λοιπόν, σε ένα κατσαρολάκι νερό τρεις ή τέσσερεις κουταλιές στάχτη και βράζουμε.

    Στην συνέχεια σουρώνουμε το υγρό και προσθέτουμε μια μεγάλη κουταλιά λάδι.
    Αυτο το μίγμα μπορεί να το ακούσετε να λέγεται και «αλουσά».

    Σε αυτό το μίγμα βουτάμε τα σταφύλια…

    …μια-δυό φορές…

    …και στην συνέχεια τα απλώνουμε επάνω σε φύλλα ή σε εφημερίδες.

    Η στάχτη περιέχει πολύτιμα συστατικά (ανθρακικό ασβέστιο, κάλιο, φώσφορο κ.λπ.)που «γδύνουν» το σταφύλι από το κερί του κι΄ έτσι, διευκολύνεται η ελεγχόμενη αφυδάτωση.

    Το λάδι κάνει τίς ρώγες να γυαλίζουν και τις προστατεύει από τυχόν προσβολές.

    Η εμβάπτιση στην αλισίβα τετραπλασιάζει την ταχύτητα της αφυδάτωσης.

    Και μετά αρχίζει η φάση της αναμονής…

    Χρειάζεται μπόλικος Ήλιος και καμμιά δεκαπενταριά ημέρες για να αρχίζουμε να βλέπουμε αποτελέσματα.
    Η πορεία προς το αποτέλεσμα, είναι ανησυχητική…

    Τα σταφύλια ζαρώνουν, αλλάζουν χρώμα και δεν θέλει και πολύ να νομίσει κανείς ότι χάλασαν.

    Αυτή είναι όμως η φυσιολογική εξέλιξη μέχρι η υγρασία στο εσωτερικό της σταφίδας να πέσει στο 15%.
    Η σταφίδα, λοιπόν, δεν χρειάζεται κανένα συντηρητικό.

    Το νερό μεταναστεύει αργά από το εσωτερικό της ρώγας προς το περιβάλλον, τα πολύτιμα σάκχαρα πλούσια σε φρουκτόζη (30%) και γλυκόζη (28%) αυξάνουν μέχρι να φτάσουν έως και 72%.

    Κι’ εκτός της μοναδικής γεύσης της, που ταιριάζει με σαλάτες, φαγητά και γλυκά, μην ξεχάσετε να την βάλετε στο τραπέζι για να συναντήσει μιάν άλλην εξαδέλφη της, που βγαίνει από κάποια άλλα σταφύλια…

    που τυρρανήθηκαν λίγο περισσότερο,

    για να βγάλουν την Ρακή

    Σημείωση: η παρασκευή της σταφίδας με τον παραδοσιακό Τηνιακό τρόπο έγινε από την Αντέλα Αρμάου-

    Πηγή :tinosontherun.blogspot.gr

    tinosvoice.gr

     
  • lithari 12:00 am on 16/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Τη χαρακτηριστική αυτή χειρονομία κάνει συνέχεια η καγκελάριος της Γερμανίας, κυρία Μέρκελ, με την οποία μάλιστα έχει ταυτιστεί.ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΙΤΛΕΡ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΜΕΡΚΕΛ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΠΡΑ… Τι όμως σημαίνει η χειρονομία και η κίνηση αυτή των χεριών της…. 

    ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΙΤΛΕΡ ΜΕΧΡΙ ΤΗ ΜΕΡΚΕΛ ΚΑΙ ΤΗΝ ΟΠΡΑ! Τι σημαίνει η μυστική χειρονομία – σύμβολο που τους ενώνει

    Τη χαρακτηριστική αυτή χειρονομία κάνει συνέχεια η καγκελάριος της Γερμανίας, κυρία Μέρκελ, με την οποία μάλιστα έχει ταυτιστεί.
    Τι όμως σημαίνει η χειρονομία και η κίνηση αυτή των χεριών της;

    Σύμφωνα με αναλυτές παραπέμπει στο Σύμβολο του Νερού, στο Σύμβολο της Νέας Εποχής, που προέρχεται από ένα πανάρχαιο αποκρυφιστικό συμβολισμό και απευθύνεται σε κάποια θεά Αουραμόθ, που είναι γνωστή μόνο στους μυημένους σε συγκεκριμένες μυστικιστικές οργανώσεις.

    Με άλλα λόγια, ο συμβολισμός αυτός προέρχεται από την Καμπάλα. Η Καμπάλα για τους γνωρίζοντες είναι ένα αρχαίο μυστικό θεοσοφικό σύστημα και αποτελεί αποκρυφιστική εβραϊκή παράδοση.

    MASONIA-1

    Το σήμα της Καμπάλα

    Φυσικά, τη χαρακτηριστική αυτή κίνηση δεν την κάνει μόνο η κυρία Μέρκελ. Αν ψάξει κάποιος το φωτογραφικό αρχείο θα βρει και πολλούς άλλους επώνυμους να την επαναλαμβάνουν.

    Κάποιοι λένε ότι την κάνουν και αρκετοί Έλληνες πολιτικοί, μπορεί από αμηχανία, μπορεί όμως και να στέλνουν το μήνυμα της Νέας Τάξης πραγμάτων.

    MERKEL

    Άνγκελα Μέρκελ

    HITLER

    Αδόλφος Χίτλερ

    OBAMA

    Μισέλ Ομπάμα

    EDI MERFI

    Έντι Μέρφι

    OPRA

    Όπρα Γουίνφρεϊ

    MAT DEIMON

    Ματ Ντέιμον

    crashonline.gr

     
  • lithari 9:48 pm on 15/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΟΥ 33 χρόνια μετά, εξακολουθώ να είμαι ερωτευμένος μαζί σου… 

    ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΟ ΣΤΗ ΓΥΝΑΙΚΑ ΜΟΥ
    Το τρυφερό γράμμα ενός μπαμπά στη γυναίκα του

    Είναι ανώριμη σκέψη να πιστεύει κανείς ότι μια σχέση μπορεί να μείνει στάσιμη στο πέρασμα των χρόνων. Zούμε και μεγαλώνουμε μαζί με τον άνθρωπό μας, αναλαμβάνουμε ευθύνες που δεν είχαμε πιο πριν, βάζουμε προτεραιότητα τα παιδιά μας. Ναι, μια σχέση αλλάζει, αλλά είναι στο χέρι μας να την κάνουμε καλύτερη.

    Ένας μπαμπάς, όταν ερωτήθηκε εάν έχει βαρεθεί τόσα χρόνια με την γυναίκα του, δίνει την πιο αφοπλιστική απάντηση και δεν μπορούμε, παρά να ζηλέψουμε… λίγο.

    «33 χρόνια μετά, εξακολουθώ να είμαι ερωτευμένος μαζί σου»: Το τρυφερό γράμμα ενός μπαμπά στη γυναίκα του

    «Είμαστε ζευγάρι σχεδόν 33 χρόνια τώρα. Εχθές με ρώτησαν αν έχω βαρεθεί τη μονοτονία της καθημερινότητάς μας, αν έχω βαρεθεί τη γυναίκα μου μετά από τόσα χρόνια, πώς έχω προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα και αν έχω ακόμα απαιτήσεις από εκείνη. Καταλαβαίνετε… αν θέλω να είναι πιο περιπετειώδης και τρυφερή.

    Aκούστε, λοιπόν πώς έχει η κατάσταση:

    Μετά από 33 χρόνια, πολλές μέρες συμβίωσης μοιάζουν η μία με τΟν άλλο. Χάνονται μέσα στην εβδομάδα, στον μήνα, στα χρόνια. Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι είναι μονότονες, απλώς ότι αυτή τη στιγμή μας συμβαίνουν πάρα πολλά.

    Σίγουρα δεν τρέχει να με αγκαλιάσει όποτε με βλέπει, ούτε είναι το ίδιο «ασυγκράτητη», όπως ήταν στα 18 της. Δεν είναι, όμως, ανιαρή. Έχουμε περισσότερες ευθύνες και αυτό συνεπάγεται να έχει περισσότερες έγνοιες.

    Και ναι, υπάρχουν μέρες που είναι κουρασμένη και γκρινιάρα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν είναι το ίδιο τρυφερό κορίτσι που αγάπησα κάποτε. Είναι αγχωμένη να τα φέρει όλα εις πέρας.

    Κανείς δεν μπορεί να περιμένει ότι τίποτα δεν θα αλλάξει σε μια σχέση. Είναι αδύνατον να μείνει στάσιμη. Καθώς, περνούν τα χρόνια συνειδητοποιείς τις ανθρώπινες και δύσκολες πλευρές της ζωής. Αν η γυναίκα σου είναι αγχωμένη, μοιράσου μαζί της τις ευθύνες. Αν είναι κουρασμένη, βοήθησε την να ξεκουραστεί. Όταν αμφιβάλλει για τον εαυτό της, πες της ότι κάνει πολύ καλή δουλειά και ότι την αγαπάς περισσότερο από ποτέ.

    Μια σχέση δεν είναι απλώς να ερωτευτείς και να συνεχίσεις έτσι μέχρι τα βαθιά γεράματα. Δεν είναι να συγκρίνεις το πώς ήσασταν νέοι με το πώς είστε τώρα. Μια σχέση είναι να μεγαλώνεις μαζί με τον άλλον και να βρίσκεις λόγους να τον ερωτεύεσαι από την αρχή.

    Αλλά ένα πράγμα είναι σίγουρο: μην πιστέψεις ότι όλα αυτά εξαρτώνται μόνο από εκείνην. Δεν μπορείς να περιμένεις να φέρεται σαν πριγκίπισσα, όταν εσύ ο ίδιος της συμπεριφέρεσαι σαν σκλάβα.

    Πάντα πρέπει να της δείχνεις ότι σε αυτή την σχέση προσπαθείτε και οι δύο, γιατί και από τους δύο σας εξαρτάται να κρατήσετε τη φλόγα αναμμένη. […]»Φ.Β.

     
  • lithari 7:16 pm on 15/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Ευάγγελος Χαλιγιάννης (γεν.1938), ένα από τα καλύτερα κλαρίνα της Παρακαλάμου, μελος της μουσικής οικογένειας των Χαλιγιάννιδων γιος του Γιάννη Χαλιγιάννη ή Κερίμη (γεν.1890) .Σίγησε το κλαρίνο του Βαγγάλη Χαλιγιάννη 

    Σίγησε το κλαρίνο του Βαγγάλη Χαλιγιάννη

    ΕΔΩ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΓΙΑ ΒΑΓΓΕΛΗ ΧΑΛΙΓΙΑΝΝΗ

    https://boskotsopanhs.wordpress.com/2017/05/29/%ce%b2%ce%b1%ce%b3%ce%b3%ce%b5%ce%bb%ce%b7%cf%83-%cf%87%ce%b1%ce%bb%ce%b9%ce%b3%ce%b9%ce%b1%ce%bd%ce%bd%ce%b7%cf%83-%cf%80%ce%b1%cf%81%ce%b1%ce%ba%ce%b1%ce%bb%ce%b1%ce%bc%ce%bf%cf%83-%ce%b7-%ce%b2/

    Ευάγγελος Χαλιγιάννης (γεν.1938), ένα από τα καλύτερα κλαρίνα της Παρακαλάμου, μελος της μουσικής οικογένειας των Χαλιγιάννιδων γιος του Γιάννη Χαλιγιάννη ή Κερίμη (γεν.1890) .

    Ο Βαγγέλης Χαλιγιάννης αναφέρεται από ντόπιους μουσικούς ως ένας δεξιοτέχνης που αποδίδει με το κλαρίνο του το τοπικό παρακαλαμιώτικο χρώμα με τον πλέον γνήσιο τρόπο. Έχει συνεργαστεί με το Βασίλη Σαλέα στην Αθήνα, όπου εργάστηκε από το 1988 ως το 1990.Από τους ντόπιους φημισμένους μουσικούς έπαιξε κοντά στον Φεΐμη, τον Ισένη, τον Καντρή και τον Κερίμη. Δίδαξε σε αρκετούς ανερχόμενους όπως τον Σ. Τάσση από τη Βροντισμένη, τον Τόλη από τη Σιούτιστα, τον Λάμπρο Καραφέρη από το Λίθινο.

    Ο αυτοδίδακτος δεξιοτέχνης του γνήσιου Ηπειρωτικού παιξίματος του κλαρίνου με την βραχνή φωνή ήταν ο Βαγγέλης Χαλιγιάννης από τον χωριό Παρακάλαμο Ιωαννίνων.

    Ήταν ο μοναδικός στο να σε δακρύζει με τα ακούσματα του κλαρίνου και θα έλεγα ότι ακόμα και νεκρούς ζωντανεύει. Ήταν τόσο γνήσιο , εκφραστικό και πηγαίο το παίξιμό του που σε καθήλωνε στο άκουσμα του  και υιοθετήθηκε και παίζετε από όλους σχεδόν τους νέους οργανοπαιχτες του κλαρίνου .

    ΛΙΓΑ ΑΠΟ ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ  ΟΠΟΣ ΑΥΤΑ ΤΑ ΑΝΑΣΥΡΑΜΕ ΑΠΟ ΤΟ ΙΝΤΕΡΝΕΤ

    Αρετή, χωριό κοντά στον Παρακάλαμο. Πανηγύρι της Ζωοδόχου Πηγής, Παρασκευή του Πάσχα. Μια ζύγια με δύο κλαρίνα. Οι δύο κορυφαίοι κλαριντζήδες στα πανηγύρια της ευρύτερης περιοχής. Ο ΒΑΓΓΕΛΗΣ ΧΑΛΙΓΙΑΝΝΗΣ από τον Παρακάλαμο και ο ΤΑΚΗΣ ΧΑΡΙΣΙΑΔΗΣ, γνωστότερος ως ΤΑΚΗ ΛΟΥΚΑΣ από το Δελβινάκι. Μια παίζει ο ένας μια ο άλλος. Δίπλα τους ούτε λαούτο ούτε βιολί αλλά δύο ντέφια, ένα ακορντεόν και μια ηλεκτρική κιθάρα. Μικρό το κακό, το γλέντι είναι καλό. Καθόμαστε αντίκρυ. Στην αρχή ντρεπόμαστε να βγάλουμε κάμερες και φωτογραφικές. παρότι του επαγγέλματος ανέκαθεν αισθανόμασταν ενοχές να βάζουμε φακούς ανάμεσα σε εμάς και σε ότι αγαπάμε και μας αρέσει πολύ και το σεβόμαστε περισσότερο. Κάποτε στο Λούβρο καθόμασταν πίσω από την Αφροδίτη της Μήλου για να μην ανακατευτούμε με τις γιαπωνέζικες ορδές που αλίμονο κι αν βλέπανε με γυμνό μάτι το άγαλμα έστω και όσο κρατάει ένα μετείκασμα. Κι αργότερα στη Βρουκούντα ντραπήκαμε βλέποντας τους «συναδέλφους» να έχουν χώσει κάμερες και μικρόφωνα στο κέντρο του χορού, διαλύοντας την τοπογραφία του ίδιου του πανηγυριού (ανάμεσά τους και υπεράνω πάσης υποψίας ερευνητές της Ακαδημίας). Έτσι και στην Αρετή, κωλώσαμε. Μείναμε αποσβολωμένοι να τηράμε σαν εκκλησία τους γύφτος μουσικούς. Πήγε αργά μέσα στη νύχτα όταν αρχίσαμε να φωτογραφίζουμε. Έγνοια να αποτυπώσουμε τη σχέση του Χαλιγιάννη με τα βήματα του κάθε φορά πρωτοχορευτή. Παλιά γενιά, παίζει κοιτώντας διαρκώς τα βήματα. Που και που κλείνει τα μάτια και σηκώνει το κλαρίνο σα να θέλει να διαβεί χορό και βουνά, ουρανό και επίγεια με το λαγγερό κλαρίνο του. Μας θυμίζει αυτό που κάποτε μας έλεγε σε μια εκδήλωσή μας στο παλιό Μαυρονόρος, ότι θέλει να πετάξει με το κλαρίνο του πάνω από τον Κασιδιάρη. Αργά μέσα στη νύχτα παίρνει μια ανάσα ενώ παίζει ο Τάκη Λούκας-μορφή και αυτός. Τότε χαϊδεύει για λίγο το πρόσωπό του με την παλάμη, βαριά η κούραση

     
  • lithari 1:57 pm on 15/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    …χουρμαδιά (Phoenix dactylifera, Φοίνιξ ο δακτυλοφόρος) είναι είδος φοίνικαχουρμαδιά 

    Η χουρμαδιά

    IMG_3634Στη χώρα μας δεν υπάρχουν συστηματικές φυτείες χουρμαδιάς (Phoenix dactylifera, οικ. Arecaceae) αλλά αυτή χρησιμοποιείται μόνο ως καλλωπιστικό δένδρο. Τα τελευταία χρόνια υπάρχει αυξημένη ζήτηση των νωπών καρπών της χουρμαδιάς από τις αγορές της Ευρώπης ενώ στην Κύπρο έχουν ήδη εγκατασταθεί αρκετές εμπορικές φυτείες.

    Η χουρμαδιά (Phoenix dactylifera, Φοίνιξ ο δακτυλοφόρος) είναι είδος φοίνικα. Φύεται στην Βόρεια Αφρική (Σαχάρα), στην Αραβική χερσόνησο, στη Μεσοποταμία του Ιράκ και κατά μήκος του Περσικού φτάνει μέχρι το Πακιστάν, τη βορειοδυτική Ινδία και τα νοτιοδυτικά σύνορα του Αφγανιστάν. Από τα δεδομένα που υπάρχουν για τη χώρα μας και την Κύπρο φαίνεται ότι η εμπορική καλλιέργεια της χουρμαδιάς μπορεί να είναι επιτυχής στις αναφερόμενες στο τέλος του κειμένου περιοχές.

    Η χουρμαδιά είναι δένδρο αειθαλές μεγάλου ύψους, περίπου 20 με 30 μ. Έχει λεπτό κορμό γκρίζου-καφέ χρώματος, τα φύλλα της έχουν μήκος περί τα 5,5-6,0 μ. και τα φυλλάρια του τα 30-60 εκατοστά. Αντέχει στο ψύχος μέχρι και στους -10οC και έχει απαιτήσεις σε φως και νερό. Είναι απαραίτητη η συγκαλλιέργεια αρσενικών και θηλυκών δένδρο σε αναλογία 1:25-30. Ο πολλαπλασιασμός γίνεται με παραφυάδες που σχηματίζονται κοντά στην επιφάνεια του εδάφους.

    Η χουρμαδιά ευδοκιμεί σε περιοχές με μακρύ, ζεστό και ξηρό καλοκαίρι με επαρκή

    εδαφική υγρασία, ενώ είναι ανθεκτική σε θερμοκρασίες έως -7°C αλλά και στους ισχυρούς ανέμους που αποτελούν περιοριστικό παράγοντα για άλλες καλλιέργειες.

    Αναπτύσσεται σε μεγάλη ποικιλία εδαφών, ακόμα και σε αλκαλικά ή αλατούχα, αλλά προτιμάει αμμοπηλώδη εδάφη με καλό αερισμό ενώ παράλληλα η άρδευση κρίνεται απαραίτητη (μπορεί να χρησιμοποιηθεί και νερό με υψηλή περιεκτικότητα σε άλατα) καθώς απαιτεί διπλάσια ποσότητα νερού από τα εσπεριδοειδή.

    Το κλάδεμα περιορίζεται στην αφαίρεση των παλαιών φύλλων και ταξιανθιών.

    Ο καρπός είναι έχει σχήμα επίμηκες και χρώμα κίτρινο, σκούρο κοκκινόμαυρο ή καφετί με γλυκιά σάρκα και καταναλώνεται νωπός ή αποξηραμένος. Καρπούς παράγουν μόνο τα θηλυκά δέντρα συνήθως όταν κοντά τους φύονται αρσενικά και βοηθούν τη γονιμοποίηση μέσω της γύρης των ανθών. Οι καρποί δεν ωριμάζουν ταυτόχρονα οπότε η συγκομιδή διαρκεί αρκετές εβδομάδες.

    Οι ποικιλίες που προωθούνται είναι: Bou Faggous, Barhee, Khalas, Lulu και Deglet

    Nour. Η καλλιέργεια προωθείται στους Νομούς της Νήσου Κρήτης, Λακωνίας, Μεσσηνίας, Δωδεκανήσου και Κυκλάδων στις θερμότερες και παραθαλάσσιες περιοχές αυτών καθώς και σε άλλες περιοχές όπου υπάρχει καλλιεργητική εμπειρία σύμφωνα με τις κατά τόπους αρμόδιες Δ/νσεις Αγροτικής Οικονομίας και Κτηνιατρικής των Περιφερειακών Ενοτήτων.

    Πηγή: Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων – Γενική Διεύθυνση Φυτικής Παραγωγής – ΠΑΠ Δενδροκηπευτικής ΕΣΠΕΡΙΔΟΕΙΔΗ & ΥΠΟΤΡΟΠΙΚΑ ΦΥΤΑ

    Διευθυντής: Αντώνης Κουντούρης, Γεωπόνος, αν. Προϊστάμενος Γεν. Δ/νσης Φυτικής – Χαραλαμπία Μπαϊρακτάρη, Γεωπόνος, Προϊσταμένη τμήματος Εσπεριδοειδών & Υποτροπικών – Ιωάννα Πέτκου, Γεωπόνος MSc,

     
  • lithari 1:55 pm on 15/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ 

    Η καλλιέργεια της χαρουπιάς  ΣΕ  PDF

    Η καλλιέργεια της χαρουπιάς1 SE DOCX

    Η χαρουπιά (ξυλοκερατιά, τερατσιά) ανήκει στην οικογένεια Leguminosae, στο γένος
    Ceratonia και στο είδος Ceratonia siliqua L. Η επιστημονική ονομασία της χαρουπιάς
    προέρχεται από την ελληνική λέξη κεράς (κέρατο) και τη λατινική λέξη «siliqua»,
    υποδηλώνοντας τη σκληρότητα και το σχήμα του λοβού. Η κοινή ονομασία της προέρχεται
    από την εβραϊκή λέξη «kharuv».

    O χώρος καταγωγής του φυτού είναι η Μέση Ανατολή και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της
    μεσογειακής χλωρίδας. Εκτός από τις μεσογειακές χώρες της ΕΕ (Ισπανία, Ιταλία,
    Πορτογαλία, Ελλάδα, Κύπρος, Μάλτα) καλλιεργείται και σε άλλες χώρες όπως το Μαρόκο,
    το Ισραήλ, η Τουρκία, η Τυνησία, η Αλγερία, η Παλαιστίνη, ο Λίβανος και η Αίγυπτος.
    Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων (FAO, 2011), η
    καλλιεργούμενη έκταση της χαρουπιάς ανέρχεται σε 84.000 εκτάρια παγκοσμίως, έκταση
    η οποία αντιστοιχεί σε μία ετήσια παραγωγή της τάξης των 188.000 τόνων. Οι χώρες της
    Ευρωπαϊκής Ένωσης παράγουν το 75% περίπου του παγκόσμιου όγκου παραγωγής, ενώ οι
    μεγαλύτερες παραγωγές χώρες είναι η Ιταλία (23,8%), η Ισπανία (20,4%), η Πορτογαλία (16,6%),
    η Ελλάδα (11,2%), το Μαρόκο (10,9%), η Τουρκία (7,4%), και η Κύπρος (5,6%). (FAO, 2011)

    1
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Εισαγωγή

    Στην Κύπρο η χαρουπιά καλλιεργείται από πολύ παλιά και αποτελούσε μία από τις κύριες
    πηγές εισοδήματος των κατοίκων καθώς κατατασσόταν ως ένα από τα πιο σημαντικά
    εξαγώγιμα προϊόντα, το οποίο, λόγω της συμβολής του στην εισαγωγή συναλλάγματος,
    ονομαζόταν «μαύρος χρυσός» της Κύπρου. Ωστόσο, λόγω των χαμηλών διεθνών τιμών των
    χαρουπιών που επικράτησαν κατά τη δεκαετία του 1960 και αργότερα, της ραγδαίας
    οικιστικής ανάπτυξης στις παράλιες περιοχές, της σταθερής αύξησης του κόστους των
    εργατικών, της υψηλής ζήτησης και κατά συνέπεια χρήσης τους ως ξυλοκάρβουνων και
    καυσόξυλων καθώς και άλλων παραγόντων, η χαρουπιά παραμελήθηκε και συρρικνώθηκε
    σε έκταση.
    Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία (Στατιστική Υπηρεσία, 2012), η καλλιεργούμενη έκταση
    της χαρουπιάς στην Κύπρο ανέρχεται στα 1.709 εκτάρια, έκταση η οποία αντιστοιχεί σε
    9.123 τόνους συνολικού όγκου παραγωγής και 2,14 εκατομμύρια ευρώ αξία παραγωγής.
    Το 34% του συνολικού όγκου παραγωγής χαρουπιών στην Κύπρο διατίθεται στην κυπριακή
    βιομηχανία για σκοπούς μεταποίησης, το 20% προορίζεται ως ζωοτροφή και το 46%
    προορίζεται για εξαγωγή.

    Η χαρουπιά είναι δέντρο αείφυλλο, μέτριου ως μεγάλου μεγέθους, που μπορεί να φθάσει
    τα 10 μέτρα ύψος, με πλαγιόκλαδη κυρίως βλάστηση, κόμη σφαιρική και δυνατούς
    βλαστούς με τραχύ φλοιό.
    Τα φύλλα είναι σύνθετα, κατ’ εναλλαγή, μήκους 10-20 εκατοστών. Έχουν χρώμα
    χαλκοκόκκινο στη νεαρή ηλικία και βαθυπράσινο όταν ωριμάσουν. Είναι λεία και
    δερματώδη και καλύπτονται από μία παχιά κηρώδη επίστρωση που αποτρέπει την
    υπερβολική απώλεια υγρασίας σε ημίξηρα κλίματα.
    Οι οφθαλμοί της διακρίνονται σε βλαστοφόρους και ανθοφόρους (απλοί). Οι ανθοφόροι
    που βρίσκονται σε ξύλο του προηγούμενου χρόνου εκπτύσσονται το φθινόπωρο και
    δίνουν μονοστέλεχες ταξιανθίες, ενώ αυτοί που βρίσκονται σε ξύλο μεγαλύτερης ηλικίας,
    3-15 ετών, δίνουν πολυστέλεχες ταξιανθίες. Οι οφθαλμοί στερούνται λεπίων (γυμνοί) αλλά
    περιβάλλονται από πυκνό τρίχωμα.
    Τα άνθη είναι μικρά (μήκους 6-12 χιλιοστών), πολλαπλά, τοποθετημένα σπειροειδώς σε
    βοτρυοειδείς ταξιανθίες, σε ξύλο ηλικίας 2-15 ετών. Έχουν χρώμα πρασινοκόκκινο και
    δυσάρεστη οσμή (κυρίως τα αρσενικά). Φέρουν μόνο χνουδωτά σέπαλα και διακρίνονται
    σε αρσενικά, θηλυκά και ερμαφρόδιτα. Τα θηλυκά φέρουν ένα βραχύστυλο ύπερο και τα

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    2

    Υφιστάμενη κατάσταση στην Κύπρο

    Βοτανική περιγραφή

    αρσενικά πέντε στήμονες. Τα ερμαφρόδιτα άνθη (τα οποία σπανίζουν), περιέχουν τόσο
    βραχύστυλο ύπερο όσο και στήμονες. Μόνο ένα μικρό ποσοστό από τα άνθη αποδίδει
    καρπούς και σπάνια δημιουργούνται δύο καρποί ανά άνθος.
    Η χαρουπιά είναι δίοικο δέντρο, ο καρπός της είναι χέδρωπας, έχει σχήμα τοξοειδές,
    χρώμα καστανό και συρρικνωμένη, δερματώδη υφή (αφού ωριμάσει). Αποτελείται κατά
    90% από πούλπα, πλούσια σε σακχαρόζη, γλυκόζη, κυτταρίνη και τανίνες, και κατά 10%
    από σπόρους. Συγκεκριμένα, ο καρπός αποτελείται από το περικάρπιο (σκληρό,
    δερματώδες περίβλημα) και το μεσοκάρπιο (σαρκώδες, πλούσιο σε σάκχαρα), ενώ περιέχει
    10 – 16 σκληρά σπέρματα, γυαλιστερά και κεραμόχρoα. Χαρακτηριστικό των σπερμάτων
    είναι ότι έχουν όλα το ίδιο βάρος. Λέγεται δε ότι το μέτρημα του χρυσού σε καράτια πήρε
    το όνομα του από το κεράτιο, δηλαδή το χαρούπι.

    Κλίμα
    Η χαρουπιά είναι δέντρο θερμών και ξηρών περιοχών και μπορεί να ευδοκιμήσει και να
    αποδώσει ικανοποιητικά σε θερμές, υποτροπικές περιοχές. Η βλαστική ανάπτυξη της
    χαρουπιάς μειώνεται αισθητά όταν οι θερμοκρασίες είναι κάτω των 10°C ενώ, ως είδος,
    παρουσιάζει κάποια ευαισθησία στον παγετό, είναι ωστόσο λιγότερο ευαίσθητη από την
    ελιά. Συγκεκριμένα, θερμοκρασίες μεταξύ -4°C και -7°C είναι δυνατό να προκαλέσουν
    ζημιές στο φυτό, με ξηράνσεις όχι μόνο των νεαρών βλαστών αλλά και των παλαιότερων
    ή ακόμη και ολόκληρης της κόμης. Ωστόσο, λόγω της ιδιότητας της χαρουπιάς να παράγει
    πολλές παραφυάδες είναι δυνατό να γίνει αντικατάσταση των κατεστραμμένων βλαστών
    από αυτές. Αντίθετα, το φυτό είναι εξαιρετικά ανθεκτικό σε υψηλές θερμοκρασίες που
    ξεπερνούν τους 40°C χωρίς να υπόκειται οποιαδήποτε ζημιά.

    3
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Εδαφοκλιματικές απαιτήσεις

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    4

    Γι’ αυτό, κατάλληλες περιοχές για φύτευση με χαρουπιά θεωρούνται οι περιοχές με ήπιους
    χειμώνες, ήπια/ζεστή άνοιξη και θερμά/ξηρά καλοκαιρία, αποφεύγοντας κατά το δυνατό,
    περιοχές που πλήττονται από παγετούς ή περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 600
    μέτρων. Επίσης, θα πρέπει να αποφεύγονται περιοχές που πλήττονται από ανέμους καθώς
    τα νεαρά δέντρα είναι επιρρεπή στους ισχυρούς ανέμους.
    Οι καλύτερες συνθήκες ανάπτυξης για τη χαρουπιά εντοπίζονται στις παράλιες περιοχές
    λόγω ευνοϊκότερων κλιματικών συνθηκών.
    Σε χρονιές με έντονες φθινοπωρινές βροχές είναι δυνατό να παρατηρηθεί μειωμένη
    καρπόδεση καθώς η βροχή παρεμποδίζει τη μεταφορά γύρης και, κατ’ επέκταση, τη μη
    ικανοποιητική επικονίαση. Επιπρόσθετα, υψηλά ποσοστά υγρασίας κατά την περίοδο της
    άνοιξης δυνατό να αυξήσουν την πιθανότητα προσβολής από ωίδιο (μύκητας γένους
    Oidium) τόσο στα φύλλα όσο και στους καρπούς.

    Έδαφος
    Η χαρουπιά είναι δέντρο με περιορισμένες εδαφικές απαιτήσεις. Ευδοκιμεί σε διάφορα
    είδη εδαφών, εκτός από πολύ αργιλώδη και υγρά εδάφη, ευδοκιμεί ακόμα και σε βραχώδη,
    ξηρά και επικλινή εδάφη με την προϋπόθεση ότι είναι βαθιά και ελαφριά ούτως ώστε να
    διαπερνώνται από το ριζικό σύστημα της χαρουπιάς. Ως καταλληλότερα εδάφη
    θεωρούνται τα αμμοπηλώδη εδάφη με καλή αποστράγγιση.
    Στην Κύπρο η χαρουπιά καλλιεργείται με επιτυχία σε εδάφη ξηρά, πετρώδη και
    ασβεστολιθικά. Έτσι αξιοποιούνται περιοχές ξηρές και άγονες, που η γεωργική τους
    εκμετάλλευση με άλλα είδη είναι αδύνατη.

    Στην Κύπρο τα καλλιεργούμενα δέντρα χαρουπιάς προέρχονται από εξημέρωση με
    εμβολιασμό των αυτοφυόμενων δέντρων χαρουπιάς.
    Ο κύριος τρόπος εμβολιασμού της χαρουπιάς είναι ο ενοφθαλμισμός με όρθιο «Τ» πάνω
    σε υποκείμενα σποροφύτων ηλικίας δύο χρόνων. Ως καταλληλότερη εποχή εμβολιασμού
    θεωρείται η περίοδος της άνοιξης καθώς και του φθινοπώρου.
    Τα υποκείμενα σποροφύτων παράγονται από σπόρο που βλαστάνει αργά και δύσκολα. Για
    την επιτάχυνση και διευκόλυνση της βλάστησης των σπόρων συστήνεται όπως οι σπόροι
    πριν τη σπορά τους τοποθετηθούν για 24 – 48 ώρες σε χλιαρό νερό για να φουσκώσουν
    και ακολούθως εμβαπτιστούν σε μυκητοκτόνο διάλυμα για απολύμανση.

    Πολλαπλασιασμός

    5
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Στην Κύπρο υπάρχουν τρεις κατηγορίες χαρουπιάς. Oι άγριες, οι οποίες είναι δέντρα με
    λεπτούς κορμούς, μικρά φύλλα και μικρή έως ελάχιστη παραγωγή μικρού μεγέθους
    χαρουπιών. Χρησιμοποιούνται συνήθως ως σπορόφυτα για εμβολιασμό σε αυτά των
    επιθυμητών ποικιλιών. Οι αποστολίτικες είναι δέντρα μη εμβολιασμένα και με καρπούς
    καλύτερους από τις άγριες χαρουπιές. Τέλος, οι ήμερες χαρουπιές είναι τα εμβολιασμένα
    δέντρα.

    Aνάμεσα στις ήμερες χαρουπιές έχουμε τις πιο κάτω ποικιλίες:

    α) Τηλλυρίας

    Τα δέντρα της ποικιλίας αυτής είναι ορθόκλαδα, ζωηρής ανάπτυξης, κυρίως όταν το έδαφος
    είναι γόνιμο με ικανοποιητική υγρασία. Οι κορυφές των νέων βλαστών και τα μικρά φύλλα
    έχουν χρώμα πράσινο προς ελαφρά κόκκινο. Η ωρίμαση των καρπών αρχίζει κατά το
    δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου και το χρώμα τους είναι βαθύ σοκολατί εως καφέ.
    Ο καρπός είναι μακρύς, 17 εκατοστά περίπου, και ίσιος.

    Οι σπόροι, 15 – 16 σε αριθμό, αποτελούν το 7,6 – 10,6% του καρπού και είναι πεπλατυσμένοι
    με ομαλή επιφάνεια. Ο καρπός περιέχει 51% σάκχαρα και οι σπόροι 49% κόμμι.
    Χαρακτηριστικό της ποικιλίας είναι ότι ακόμα και μετά την πλήρη ωρίμαση οι καρποί δεν
    έχουν την τάση να πέφτουν.

    β) Κουντούρκα

    Οι νεαροί βλαστοί και τα φύλλα της ποικιλίας αυτής έχουν ερυθρό χρώμα. Οι βλαστοί και
    οι κλώνοι έχουν την τάση να κλείνουν προς το έδαφος. Τα παλιά φύλλα σε περιόδους
    ανομβρίας συστρέφονται. Η ανθοταξία είναι ίσια.

    Η ωρίμαση του καρπού αρχίζει το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου και ο καρπός
    έχει χρώμα καφέ σοκολατί, είναι ίσιος, μήκους 13 περίπου εκατοστών και συγκριτικά με
    την ποικιλία «Τηλλυρία» δεν έχει κοφτερή άνω ραφή. Χαρακτηριστικό της ποικιλίας είναι
    ότι η μία πλευρά του καρπού είναι πιο χοντρή από την άλλη.

    Το πάχος του καρπού φθάνει τα 7,3 – 9,7 χιλιοστά και οι σπόροι στον ώριμο καρπό
    ακούγονται κατά το τράνταγμα. Οι σπόροι αποτελούν το 14,7% του καρπού, είναι γωνιώδεις
    και πιο χοντροί από της «Τηλλυρίας».

    Με την έναρξη της πλήρους ωρίμασης των καρπών παρατηρείται φυσική καρπόπτωση,
    γεγονός που διευκολύνει τη διαδικασία συγκομιδής. Ο καρπός περιέχει 50% σάκχαρα και
    οι σπόροι 58% κόμμι.

    Ποικιλίες

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    6

    γ) Κουμποτά
    Οι νεαροί βλαστοί και τα φύλλα έχουν χρώμα ανοικτό ερυθρό. Οι καρποί έχουν μήκος 20
    περίπου εκατοστά και ωριμάζουν περί τα μέσα Αυγούστου. Έχουν χρώμα καφέ σοκολατί
    και είναι πιο κυρτοί από τις άλλες ποικιλίες. Έχουν πάχος 7,6 – 10,5 χιλιοστά και περιέχουν
    53% σάκχαρα. Οι σπόροι περιέχουν 53% κόμμι.

    Η χαρουπιά είναι δίοικο φυτό, δηλαδή άλλα δέντρα είναι αρσενικά και άλλα θηλυκά. Γι’ αυτό
    τον λόγο θα πρέπει να λαμβάνεται πρόνοια κατά την εγκατάσταση μιας φυτείας ώστε να
    υπάρχουν και αρσενικά ή ερμαφρόδιτα δέντρα (επικονιαστές) για την επίτευξη
    ικανοποιητικής επικονίασης και γονιμοποίησης.
    Η αναλογία αρσενικών ή ερμαφρόδιτων δέντρων σε σχέση με τα θηλυκά συστήνεται να
    είναι ένα αρσενικό για κάθε 8 – 10 θηλυκά δέντρα. Επίσης, είναι σημαντικό όπως οι
    επικονιαστές κατανέμονται τόσο περιμετρικά όσο και εντός της φυτείας και με
    συγκεκριμένη διάταξη/μοτίβο ώστε να επιτυγχάνεται αποτελεσματική επικονίαση.
    Συγκεκριμένα, συστήνεται όπως οι επικονιαστές φυτεύονται σε κάθε τρίτη σειρά φύτευσης
    και ενδιάμεσά τους, εντός της γραμμής, να παρεμβάλλονται δύο θηλυκά δέντρα (όπως
    φαίνεται στο πιο κάτω διάγραμμα).
    Η άνθιση αρχίζει από τα τέλη Αυγούστου και τελειώνει τον Νοέμβριο. Η επικονίαση
    επιτυγχάνεται με τις μέλισσες και τον άνεμο. Αν οι συνθήκες επικονίασης δεν είναι
    ικανοποιητικές, τότε παρατηρείται έντονη πτώση ανθέων και μειωμένη καρπόδεση. Ο
    βαθμός επικονίασης είναι δυνατό να επηρεάσει επιπρόσθετα και το μέγεθος του καρπού.

    Διάγραμμα 1: Διάταξη επικονιαστών

    Άνθιση/Γονιμοποίηση/Καρποφορία

    7
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Όσο πιο αποτελεσματική είναι η επικονίαση τόσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος του καρπού,
    σε σχέση πάντοτε με τα χαρακτηριστικά της ποικιλίας.

    Η δημιουργία, ανάπτυξη και ωρίμαση του καρπού διαρκεί σχεδόν ένα ολόκληρο χρόνο,
    από τη στιγμή που λαμβάνει χώρα η άνθιση μέχρι και τον Αύγουστο του επόμενου έτους,
    και διακρίνεται σε τρία στάδια:

    l Το πρώτο στάδιο ξεκινά από το τέλος του φθινοπώρου και ολοκληρώνεται μέχρι τον
    χειμώνα, όπου παρατηρείται πολύ βραδεία ανάπτυξη του καρπού.

    l Το δεύτερο στάδιο διαρκεί καθόλη τη διάρκεια της άνοιξης μέχρι και την έναρξη του
    καλοκαιριού, όπου παρατηρείται πολύ ταχεία ανάπτυξη του καρπού.

    l Κατά το τρίτο στάδιο (Ιούλιος- Αύγουστος) λαμβάνει χώρα η ωρίμαση η οποία
    συνοδεύεται με πολύ αργή ανάπτυξη του καρπού.

    Η ωρίμαση του καρπού σηματοδοτείται από την αλλαγή του χρώματος του περικαρπίου
    από πράσινο σε καφέ και παράλληλη σημαντική μείωση των επιπέδων υγρασίας στον
    καρπό. Η περίοδος σύνθεσης των σακχάρων στον καρπό παρατηρείται από τα μέσα
    Ιουνίου μέχρι τα μέσα Ιουλίου.

    Σε ό,τι αφορά την παραγωγή, η χαρουπιά εισέρχεται αργά στην καρποφορία, περίπου στο
    8ο έτος, και έχει την τάση να παρενιαυτοφορεί. Ωστόσο, τα μειονεκτήματα αυτά μπορούν

    να περιοριστούν σημαντικά στην περίπτωση που η φυτεία αρδεύεται και λαμβάνει τις
    απαιτούμενες καλλιεργητικές φροντίδες.

    Η μέγιστη παραγωγή επιτυγχάνεται όταν η χαρουπιά φτάσει σε ηλικία 20 – 25 χρόνων και
    ακολούθως σταθεροποιείται.

    Η προετοιμασία του εδάφους για την εγκατάσταση της φυτείας είναι παρόμοια με εκείνη
    των άλλων καρποφόρων δέντρων. Τα δενδρύλια, ως αείφυλλα, φυτεύονται με μπάλα
    χώματος.
    Η καλύτερη περίοδος φύτευσης των δενδρυλλίων είναι αρχές της άνοιξης, αφού παρέλθει
    ο κίνδυνος εμφάνισης παγετού. Κατά τη φύτευση πρέπει να γίνεται προσπάθεια να μην
    πληγώνονται τα ριζικά τριχίδια του φυτού. Επίσης, το φυτό θα πρέπει να τοποθετείται στο
    κέντρο του λάκκου και σε ευθεία γραμμή με τα άλλα δέντρα.
    Κατά την προσθήκη χώματος στους λάκκους, αυτό θα πρέπει να πιέζεται ελαφρώς ώστε
    να επιτυγχάνεται η καλύτερη εγκατάσταση του ριζικού συστήματος. Αμέσως μετά τη
    φύτευση θα πρέπει να ακολουθεί βαθύ πότισμα και ακόμη ένα πότισμα δύο εβδομάδες
    μετά. Για σκοπούς καλύτερης εγκατάστασης των φυτών είναι σημαντικό να
    πραγματοποιηθεί άρδευση των νεαρών δενδρυλλίων τουλάχιστο 5 – 8 φορές (ανάλογα με
    τον τύπο του εδάφους) κατά τη διάρκεια του πρώτου καλοκαιριού μετά τη φύτευσή τους.
    Αν στην περιοχή επικρατούν δυνατοί άνεμοι, τότε το δενδρύλλιο πρέπει να υποστυλώνεται.

    Εγκατάσταση φυτείας

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    8

    Ταξιανθία με αρσενικά άνθηΤαξιανθία με θηλυκά άνθη

    9
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Η χαρουπιά φυτεύεται σε τετράγωνα ή κατά γραμμές σε απόσταση 8 – 10 μέτρων μεταξύ
    των φυτών (π.χ. 8 x 8, 9 x 9, 10 x 10, 8 x 9, 8 x 10, 9 x 10).
    Η φύτευση κατά τετράγωνα διευκολύνει την εκτέλεση των καλλιεργητικών εργασιών που
    γίνονται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Στη φύτευση κατά γραμμές τα δέντρα φυτεύονται
    στις κορυφές ορθογώνιου παραλληλογράμμου που σχηματίζονται από τις τομές κάθετων
    γραμμών. Συνήθως οι γραμμές αυτές είναι παράλληλες προς τα φυσικά όρια του τεμαχίου.

    Διάγραμμα 2: Συστήματα φύτευσης χαρουπιάς

    Κατά τετράγωνα Κατά γραμμές

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 0

    Άρδευση
    Η χαρουπιά είναι ανθεκτική στην ξηρασία και κατατάσσεται στις ξηρικές καλλιέργειες. Η
    ιδιότητα αυτή της χαρουπιάς οφείλεται: α) στην ικανότητα του δέντρου να αναπτύσσει
    εκτενές και βαθύ ριζικό σύστημα, με αποτέλεσμα τη διείσδυσή του σε περιοχές που υπάρχει
    διαθέσιμη εδαφική υγρασία, β) στα σκληρά, κηρώδη φύλλα του δέντρου που το
    προστατεύουν από έντονη διαπνοή και τέλος, γ) στην ιδιότητα των φύλλων να διατηρούν
    υψηλά ποσοστά υγρασίας, ακόμα και σε συνθήκες περιορισμένης εδαφικής υγρασίας.
    Η χαρουπιά είναι δυνατό να προσαρμοστεί ικανοποιητικά σε περιοχές με ετήσιο ύψος
    βροχόπτωσης από 250 – 500 mm. Ωστόσο, ικανοποιητική καρποφορία επιτυγχάνεται σε
    περιοχές με ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 350 mm, ενώ οι μέγιστες αποδόσεις
    παρατηρούνται σε περιοχές με ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 500 mm. Γι’ αυτό τον λόγο,
    ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής, η άρδευση είναι δυνατό να γίνει
    συμπληρωματικά προς τη βροχόπτωση.
    Τα νεαρά δέντρα, στα πρώτα στάδια ανάπτυξής τους, πρέπει να αρδεύονται για να αναπτυχθούν
    ομαλά. Συγκεκριμένα, συστήνεται όπως πραγματοποιείται άρδευση προς το τέλος της άνοιξης
    με αρχές καλοκαιριού, κατά τα πρώτα δύο χρόνια από την εγκατάσταση της φυτείας.
    Τα μεγάλα δέντρα θα πρέπει να αρδεύονται την άνοιξη και κατά την έναρξη του
    καλοκαιριού (περίοδος που παρατηρείται γρήγορη ανάπτυξη του καρπού), καθώς και κατά
    την περίοδο του φθινοπώρου (περίοδος άνθισης και εναπόθεσης αποθησαυριστικών
    ουσιών). Για την άρδευση της χαρουπιάς το καλύτερο βελτιωμένο σύστημα άρδευσης είναι
    οι σταγόνες, μία γραμμή ανά σειρά δέντρων, με δύο σταγόνες ανά δέντρο. Η χαρουπιά,
    λόγω της ανθεκτικότητας που παρουσιάζει στα άλατα, μπορεί να αρδεύεται με σχετικά
    προβληματικά και υποβαθμισμένα νερά.

    Λίπανση
    Η καλλιέργεια της χαρουπιάς στην Κύπρο γίνεται συνήθως είτε σε εκτατική μορφή είτε σε
    συγκαλλιέργεια, κατά κανόνα με σιτηρά. Κάτω από αυτές τις συνθήκες η χαρουπιά, που
    μπορεί να θεωρηθεί δέντρο με περιορισμένες απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία, περιορίζει
    την ανάπτυξη της και ικανοποιεί τις ανάγκες της από τα αποθέματα του εδάφους. Έτσι,
    στην περίπτωση συγκαλλιεργείας με σιτηρά, τα λιπάσματα που εφαρμόζονται ικανοποιούν
    πλήρως και τις ανάγκες της χαρουπιάς. Σε αντίθετη περίπτωση, και με σκοπό την επίτευξη
    καλύτερης παραγωγής, θα πρέπει να εφαρμόζονται 200 – 300 g τριπλού υπερφωσφορικού
    λιπάσματος στις αρχές Δεκεμβρίου σε κάθε δέντρο. Συνήθως δεν απαιτείται η προσθήκη
    καλίου, αν όμως χρειάζεται, τότε μία ποσότητα της τάξης των 300 – 400 g ανά δέντρο είναι
    ικανοποιητική. Στις αρχές Φεβρουαρίου εφαρμόζουμε 2 – 3 κιλά θειικής αμμωνίας σε κάθε
    δέντρο.

    Καλλιεργητικές φροντίδες

    1 1
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Σημαντική καλλιεργητική πρακτική που δεν θα πρέπει να παραλείπεται είναι η εφαρμογή
    και ενσωμάτωση κοπριάς κάθε 2 – 3 χρόνια. Η κοπριά, εκτός του ότι περιέχει σημαντικές
    ποσότητες θρεπτικών στοιχείων, περιέχει παράλληλα και σημαντικές ποσότητες οργανικής
    ουσίας. Όπως είναι γνωστό, η οργανική ουσία στο έδαφος αποτελεί σημαντικό παράγοντα
    βελτίωσης της δομής του εδάφους, του περιορισμού της διάβρωσης καθώς και της
    συμπίεσης και του σχηματισμού επιφανειακής κρούστας.

    Κατεργασία εδάφους
    Η κατεργασία του εδάφους είναι μία πολύ σημαντική εργασία στην καλλιέργεια της
    χαρουπιάς, η οποία θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο. Η πρώτη
    καλλιέργεια πρέπει να γίνεται μία φορά τον Οκτώβρη-Νοέμβρη και η δεύτερη μετά τις
    τελευταίες βροχές του Μαρτίου-Απριλίου.
    Με τις δύο αυτές καλλιέργειες του εδάφους επιτυγχάνεται η συγκράτηση του νερού κατά
    τις βροχοπτώσεις του χειμώνα, η καταστροφή των ζιζανίων και παράλληλα παρεμποδίζεται
    η εξάπλωση πυρκαγιών.

    Κλάδεμα
    Κλάδεμα διαμόρφωσης
    Το κλάδεμα διαμόρφωσης εφαρμόζεται στα νεαρά δέντρα και αποσκοπεί στο να δώσει
    στο δέντρο το κατάλληλο σχήμα και ύψος ανάλογα με το είδος της φυτείας καθώς και τον
    τρόπο συγκομιδής (χειρωνακτικά ή μηχανικά).
    Στην περίπτωση όπου η συγκομιδή θα πραγματο ποιείται με το χέρι, το κλάδεμα που
    εφαρμόζεται δεν μετα βάλλει ουσιαστικά το φυσικό σχήμα και την ανάπτυξη του δέντρου.
    Για τον λόγο αυτό, πραγματοποιείται, τα πρώτα χρόνια, ένα πάρα πολύ ελαφρύ κλάδεμα
    το οποίο στοχεύει στην ανάπτυξη της κόμης του δέντρου περι μετρικά και στον περιορισμό
    του ύψους του δέντρου ώστε να διευκολύνεται αργότερα η συγκομιδή με το χέρι και να
    δημιουργείται ένα σχήμα ανοικτού κυπέλλου στο δέντρο. Συγκεκριμένα, μέχρι το δέντρο
    να εισέλθει σε πλήρη καρποφορία, αφαιρούνται απλά οι βλαστοί που φύονται από τον
    κορμό (παραφυάδες). Αφού το δέντρο εισέλθει σε καρποφορία, αφαιρούνται οι κατώτεροι
    βλαστοί, ηλικίας πέραν των δύο χρόνων, ώστε να δημιουργηθεί κορμός στο δέντρο ύψους
    γύρω στα 70 εκατοστά.
    Στην περίπτωση όπου η συγκομιδή θα πραγματοποιείται μηχανικά, τότε το κλάδεμα που
    εφαρμόζεται στοχεύει στη δημιουργία 4 – 5 ισχυρών βραχιόνων οι οποίοι θα πρέπει να
    κατανέμονται ομοιόμορφα γύρω από τον κορμό ύψους ενός μέτρου περίπου. Το κλάδεμα
    αυτό ευνοεί την ανάπτυξη του δέντρου προς τα πάνω και διευκολύνει τη μηχανική
    συγκομιδή.

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 2

    Κλάδεμα καρποφορίας
    Το κλάδεμα καρποφορίας πραγματοποιείται κάθε 3 – 4 χρόνια περίπου, αμέσως μετά τη
    συγκομιδή, και αποσκοπεί στη διατήρηση του σχήματος, στην ανάπτυξη της νέας
    βλάστησης και στην αφαίρεση των παραφυάδων από τον κορμό καθώς και των ξηρών και
    συμπλεκόμενων κλάδων της κόμης με σκοπό την αύξηση του ηλιακού φωτός στο
    εσωτερικό της κόμης.
    Είναι σημαντικό να εφαρμόζεται ελαφρύ κλάδεμα διότι τα αυστηρά κλαδέματα ευνοούν
    την εμφάνιση παρενιαυτοφορίας. Επίσης, μετά το κλάδεμα, καλό είναι όπως οι μεγάλες
    τομές επαλείφονται με ειδική αλοιφή για την προστασία του ξύλου από διάφορους
    μικροοργανισμούς.

    Εχθροί και ασθένειες
    Η ποντίκα αποτελεί τον κύριο εχθρό της χαρουπιάς, και εάν δεν ληφθούν τα απαραίτητα
    μέτρα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στο δέντρο, ακόμη και να επιφέρει τη
    νέκρωσή του. Ο καρπός του δέντρου αποτελεί μια πολύ ελκυ στική τροφή για την ποντίκα,
    όμως, η μεγαλύτερη ζημιά στα χαρουπόδεντρα προκαλείται από το ξύσιμο του φλοιού των
    βλαστών και κλάδων, που συνηθίζει η ποντίκα να κάνει κατά τους καλοκαιρινούς μήνες,
    στην προσπάθεια της να εξεύρει πηγές νερού. Ως αποτέλεσμα του ξυσίματος του φλοιού,
    οι κλάδοι ξηραίνονται αφού δεν μπορούν να τροφοδοτηθούν με νερό και θρεπτικά
    στοιχεία, απαραίτητα συστατικά για την επιβίωση του δέντρου. Οι επανειλημμένες σοβαρές
    προσβολές σε συνδυασμό με την έλλειψη καλλιεργητικών φροντίδων μπορεί να
    οδηγήσουν ακόμη και στην πλήρη νέκρωση του δέντρου.

    Αποξήρανση βλαστών που προκλήθηκε από ξύσιμο του φλοιού από την ποντίκα

    1 3
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Αξιόπιστες ενδείξεις που σηματοδοτούν ότι τα χαρούπια είναι ώριμα και έχουν εξασφαλίσει
    τα ανώτατα επίπεδα σακχάρων (σε σχέση με τα χαρακτηριστικά της κάθε ποικιλίας) είναι
    το χρώμα του φλοιού και του ποδίσκου του καρπού. Συγκεκριμένα, τα χαρούπια είναι
    έτοιμα να συγκομισθούν όταν ο φλοιός τους έχει αποκτήσει το χαρακτηριστικό χρώμα της
    ποικιλίας κατά την ωρίμαση (καστανός) και όταν ο ποδίσκος του έχει σκουρύνει τελείως.
    Η συγκομιδή των χαρουπιών πραγματοποιείται τέλος του καλοκαιριού με αρχές του
    φθινοπώρου, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή. Είναι
    δυνατό να πραγματοποιηθεί χειρονακτικά ή μηχανικά. Ο πλέον διαδεδομένος τρόπος είναι
    ο χειρωνακτικός, ο οποίος πραγματοποιείται με ράβδισμα στο εσωτερικό της κόμης με
    αποτέλεσμα την πτώση των χαρουπιών σε ειδικά δίχτυα τα οποία τοποθετούνται κάτω από
    τα δέντρα. Αυτή η μέθοδος συγκομιδής αποτελεί τη σημαντικότερη δαπάνη της
    καλλιέργειας και αυξάνει σημαντικά το κόστος της καλλιέργειας. Αντίθετα, η μηχανική
    συγκομιδή μειώνει σημαντικά το κόστος της καλλιέργειας.
    Στη χαρουπιά η περίοδος συγκομιδής συμπίπτει με την περίοδο ανθοφορίας. Για τον λόγο
    αυτό θα πρέπει να λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε τα κτυπήματα κατά τη
    συγκομιδή να γίνονται προσεκτικά, για να προστατεύονται οι ταξιανθίες και κατ’ επέκταση
    η καρποφορία του επόμενου έτους.
    Αμέσως μετά τη συγκομιδή, τα χαρούπια θα πρέπει να μεταφέρονται στον τόπο
    επεξεργασίας τους είτε να αποθηκεύονται σε σκιερό χώρο.

    Η απόδοση της χαρουπιάς είναι δυνατό να ποικίλλει σημαντικά από έτος σε έτος καθώς το
    είδος αυτό έχει την τάση να παρενιαυτοφορεί. Παράλληλα, το ύψος παραγωγής
    επηρεάζεται από μία σειρά ελεγχόμενων και μη παραγόντων όπως οι καλλιεργητικές
    φροντίδες που εφαρμόζονται από την πλευρά του παραγωγού, οι κλιματικές συνθήκες που
    επικράτησαν καθόλη τη διάρκεια του έτους και ο βαθμός επιτυχούς επικονίασης.
    Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία (Στατιστική Υπηρεσία, 2012), η απόδοση ενός δεκαρίου
    χαρουπιάς ανέρχεται στα 530 κιλά ανά δεκάριο. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά αφορούν
    εκτατικές-ξηρικές φυτείες χαρουπιάς στις οποίες δεν εφαρμόζονται σημαντικές
    καλλιεργητικές φροντίδες. Κατ’ επέκταση, εάν δοθεί η πρέπουσα σημασία εκμετάλλευσης,
    το ύψος παραγωγής είναι δυνατό να αυξηθεί σημαντικά.

    Αποδόσεις

    Ωρίμαση – Συγκομιδή

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 4

    Τα χαρούπια διατίθενται αυτούσια ή μεταποιούνται σε διάφορα προϊόντα. Οι διάφορες
    μορφές με τις οποίες διατίθενται τα χαρούπια παρουσιάζονται στο πιο κάτω διάγραμμα
    (διάγραμμα 3):

    Χρήσεις των χαρουπιών

    Διάγραμμα 3: Μεταποίηση χαρουπιών

    Aλεσμένα χαρούπια μεγάλου
    μεγέθους

    Αλεσμένα χαρούπια μεσαίου
    μεγέθους

    Χαρουπάλευρο

    Χαρούπια ολόκληρα

    Χαρουποπυρήνας Χαρούπια αλεσμένα

    Κόμμι
    Χαρουπάλευρο

    Μέσου
    μεγέθους

    Μεγάλου
    μεγέθους

    Χαρουπόσκονη

    1 5
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ

    Έτσι, ανάλογα με τη μορφή στην οποία θα διατεθούν, τα χαρούπια έχουν και την ανάλογη
    χρήση.

    Α. Για ανθρώπινη κατανάλωση: Τρώγονται αυτούσια είτε με τη μορφή διάφορων
    παρασκευασμάτων. Παραδο σιακά παρα σκευά σματα στην Κύπρο είναι το «παστέλλι» και το
    «τερατσόμελο». Επίσης, ύστερα από καβούρδισμα και άλεσμα, παρασκευάζεται σε
    βιομηχανική βάση η χαρουπόσκονη που χρησιμοποιείται διεθνώς στη ζαχαρο πλα στική,
    κυρίως ως υποκατάστατο του κακάο.

    1. B. Για διατροφή των ζώων: Τα χαρούπια, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε
      υδατάνθρακες και φυτικές ίνες και της χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες
      θεωρούνται ιδανικά για χρήση τους ως ζωοτροφές. Χρησιμοποιούνται είτε ολόκληρα είτε
      αλεσμένα, αυτούσια ή σε μίγματα με άλλα είδη ζωοτροφών.

    Γ. Για βιομηχανική χρήση: Από τον πυρήνα των χαρουπιών, μετά από αποφλοίωση και
    άλεσμα, εξάγεται το κόμμι, που έχει πάρα πολλές χρήσεις όπως για παράδειγμα στη
    βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών, φαρμάκων, φωτογραφικών φιλμ, σπίρτων, μπογιών,
    μελανιών και συγκολλητικών γομών.

    Η χαρουποκαλλιέργεια συμβάλλει, επίσης, σημαντικά στη βελτίωση του φυσικού
    περιβάλλοντος. Η συμβολή της χαρουπιάς προς αυτή την κατεύθυνση είναι ιδιαίτερα
    σημαντική. Μπορεί να ευδοκιμήσει σε ξηρικές περιοχές και σε φτωχά εδάφη όπου άλλα
    είδη δέντρων δεν αναπτύσσονται. Επιπρόσθετα, στη χαρουπιά αποδίδονται ειδικές
    ικανότητες απορρόφησης του μολύβδου που υπάρχει στην ατμόσφαιρα. Λόγω του
    πλούσιου ριζικού συστήματος του δέντρου, η χαρουπιά μπορεί να χρησι μοποιηθεί ως
    δασικό δέντρο για προστασία του εδάφους από τη διάβρωση. Τέλος, η χαρουπιά μπορεί να
    χρησιμοποιηθεί ως φυτό τοπιοτέχνησης σε πάρκα, δενδροστοιχίες ή ακόμα και σε κήπους
    σπιτιών.

    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 6

    • Battle I. and Tous J. (1997), Carob tree. Ceratonia siliqua L. Promoting the conservation
      and use of underutilized and neglected crops.17. Institute of plant Genetics and Crop
      Plant Research, Gatersleben/ International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy.
    • Orphanos, P. I. (1980), Practical aspects of carob cultivation in Cyprus. Portug. Acta Biol. (A),
      XVI (1-4):221-228, Agricultural Research Institute, Nicosia, Cyprus.
    • Orphanos, P.Ι. and J. Papaconstantinou (1969). The carob varieties of Cyprus. Tech. Bull. 5.
      Agriculture Research Institute, Nicosia, Cyprus.
    • Hamide Gubbuk et. al. (2013), Carob Production Potential in Turkey and Uses of Carob
      (online) retrieved from
      https://ekonferans.artvin.edu.tr/index.php/ICFS/ICFS/paper/viewFile/107/100
    • Ποντίκης Κ. Α. (1987). Ειδική Δενδροκομία. Ακρόδρυα, Πυρηνόκαρπα, Λοιπά Καρποφόρα.
      Εκδόσεις Σταμούλης, Αθήνα, Πειρεάς.
    • Ροδοσθένους Χ. (1997). Η Χαρουπιά. Έκδοση 10, Τμήμα Γεωργίας, Υπουργείο Γεωργίας,
      Φυσικών Πόρων και Περιβάλλοντος.
    • Τμήμα Γεωργίας (1990). Μελέτη για την παραγωγή και Εμπορία Χαρουπιών στην Κύπρο,
      Λευκωσία, Κύπρος.

    Βιβλιογραφία

    Εκτύπωση: Τυπογραφείο Κυπριακής Δημοκρατίας

    Γ.Τ.Π. 292/2016 – 1.000 ISBN: 978-9963-50-424-4
    Εκδόθηκε από το Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών

     

    ΥΠΟΥΡΓΕΙΟ ΓΕΩΡΓΙΑΣ, ΑΓΡΟΤΙΚΗΣ
    ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ ΚΑΙ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΟΣ
    Τ Μ Η Μ Α Γ Ε Ω Ρ Γ Ι Α Σ
    Η καλλιέργεια της χαρουπιάς
    Έκδοση 8/2016
    Λευκωσία-ΚΥΠΡΟΣ
    Κείμενο
    Χρυστάλλα Κώστα
    Λειτουργός Γεωργίας Α΄
    Κλάδος Οπωροκηπευτικών
    Τμήμα Γεωργίας
    Επιμέλεια Έκδοσης
    Κλάδος Γεωργικών Εφαρμογών –
    Δημοσιότητα
    Τμήμα Γεωργίας
    Φωτογραφικό υλικό
    Αρχεία Τμήματος Γεωργίας
    και Τμήματος Δασών
    Γλωσσική και
    Καλλιτεχνική Επιμέλεια
    Γραφείο Τύπου και Πληροφοριών
    Π Ε Ρ Ι Ε ΧΟ Μ Ε Ν Α
    Εισαγωγή ………………………………………………………. 1
    Υφιστάμενη κατάσταση στην Κύπρο ……….. 2
    Βοτανική περιγραφή …………………………………… 2
    Εδαφοκλιματικές απαιτήσεις …………………….. 3
    Πολλαπλασιασμός ………………………………………. 4
    Ποικιλίες ……………………………………………………….. 5
    Άνθιση/Γονιμοποίηση/Καρποφορία ………… 6
    Εγκατάσταση φυτείας ………………………………… 8
    Καλλιεργητικές φροντίδες …………………………. 10
    Ωρίμαση – Συγκομιδή …………………………………. 13
    Αποδόσεις ……………………………………………………. 13
    Χρήσεις των χαρουπιών …………………………….. 14
    Βιβλιογραφία ……………………………………………….. 16
    Η χαρουπιά (ξυλοκερατιά, τερατσιά) ανήκει στην οικογένεια Leguminosae, στο γένος
    Ceratonia και στο είδος Ceratonia siliqua L. Η επιστημονική ονομασία της χαρουπιάς
    προέρχεται από την ελληνική λέξη κεράς (κέρατο) και τη λατινική λέξη «siliqua»,
    υποδηλώνοντας τη σκληρότητα και το σχήμα του λοβού. Η κοινή ονομασία της προέρχεται
    από την εβραϊκή λέξη «kharuv».
    O χώρος καταγωγής του φυτού είναι η Μέση Ανατολή και αποτελεί σημαντικό στοιχείο της
    μεσογειακής χλωρίδας. Εκτός από τις μεσογειακές χώρες της ΕΕ (Ισπανία, Ιταλία,
    Πορτογαλία, Ελλάδα, Κύπρος, Μάλτα) καλλιεργείται και σε άλλες χώρες όπως το Μαρόκο,
    το Ισραήλ, η Τουρκία, η Τυνησία, η Αλγερία, η Παλαιστίνη, ο Λίβανος και η Αίγυπτος.
    Σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Τροφίμων (FAO, 2011), η
    καλλιεργούμενη έκταση της χαρουπιάς ανέρχεται σε 84.000 εκτάρια παγκοσμίως, έκταση
    η οποία αντιστοιχεί σε μία ετήσια παραγωγή της τάξης των 188.000 τόνων. Οι χώρες της
    Ευρωπαϊκής Ένωσης παράγουν το 75% περίπου του παγκόσμιου όγκου παραγωγής, ενώ οι
    μεγαλύτερες παραγωγές χώρες είναι η Ιταλία (23,8%), η Ισπανία (20,4%), η Πορτογαλία (16,6%),
    η Ελλάδα (11,2%), το Μαρόκο (10,9%), η Τουρκία (7,4%), και η Κύπρος (5,6%). (FAO, 2011)
    1
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Εισαγωγή
    Στην Κύπρο η χαρουπιά καλλιεργείται από πολύ παλιά και αποτελούσε μία από τις κύριες
    πηγές εισοδήματος των κατοίκων καθώς κατατασσόταν ως ένα από τα πιο σημαντικά
    εξαγώγιμα προϊόντα, το οποίο, λόγω της συμβολής του στην εισαγωγή συναλλάγματος,
    ονομαζόταν «μαύρος χρυσός» της Κύπρου. Ωστόσο, λόγω των χαμηλών διεθνών τιμών των
    χαρουπιών που επικράτησαν κατά τη δεκαετία του 1960 και αργότερα, της ραγδαίας
    οικιστικής ανάπτυξης στις παράλιες περιοχές, της σταθερής αύξησης του κόστους των
    εργατικών, της υψηλής ζήτησης και κατά συνέπεια χρήσης τους ως ξυλοκάρβουνων και
    καυσόξυλων καθώς και άλλων παραγόντων, η χαρουπιά παραμελήθηκε και συρρικνώθηκε
    σε έκταση.
    Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία (Στατιστική Υπηρεσία, 2012), η καλλιεργούμενη έκταση
    της χαρουπιάς στην Κύπρο ανέρχεται στα 1.709 εκτάρια, έκταση η οποία αντιστοιχεί σε
    9.123 τόνους συνολικού όγκου παραγωγής και 2,14 εκατομμύρια ευρώ αξία παραγωγής.
    Το 34% του συνολικού όγκου παραγωγής χαρουπιών στην Κύπρο διατίθεται στην κυπριακή
    βιομηχανία για σκοπούς μεταποίησης, το 20% προορίζεται ως ζωοτροφή και το 46%
    προορίζεται για εξαγωγή.
    Η χαρουπιά είναι δέντρο αείφυλλο, μέτριου ως μεγάλου μεγέθους, που μπορεί να φθάσει
    τα 10 μέτρα ύψος, με πλαγιόκλαδη κυρίως βλάστηση, κόμη σφαιρική και δυνατούς
    βλαστούς με τραχύ φλοιό.
    Τα φύλλα είναι σύνθετα, κατ’ εναλλαγή, μήκους 10-20 εκατοστών. Έχουν χρώμα
    χαλκοκόκκινο στη νεαρή ηλικία και βαθυπράσινο όταν ωριμάσουν. Είναι λεία και
    δερματώδη και καλύπτονται από μία παχιά κηρώδη επίστρωση που αποτρέπει την
    υπερβολική απώλεια υγρασίας σε ημίξηρα κλίματα.
    Οι οφθαλμοί της διακρίνονται σε βλαστοφόρους και ανθοφόρους (απλοί). Οι ανθοφόροι
    που βρίσκονται σε ξύλο του προηγούμενου χρόνου εκπτύσσονται το φθινόπωρο και
    δίνουν μονοστέλεχες ταξιανθίες, ενώ αυτοί που βρίσκονται σε ξύλο μεγαλύτερης ηλικίας,
    3-15 ετών, δίνουν πολυστέλεχες ταξιανθίες. Οι οφθαλμοί στερούνται λεπίων (γυμνοί) αλλά
    περιβάλλονται από πυκνό τρίχωμα.
    Τα άνθη είναι μικρά (μήκους 6-12 χιλιοστών), πολλαπλά, τοποθετημένα σπειροειδώς σε
    βοτρυοειδείς ταξιανθίες, σε ξύλο ηλικίας 2-15 ετών. Έχουν χρώμα πρασινοκόκκινο και
    δυσάρεστη οσμή (κυρίως τα αρσενικά). Φέρουν μόνο χνουδωτά σέπαλα και διακρίνονται
    σε αρσενικά, θηλυκά και ερμαφρόδιτα. Τα θηλυκά φέρουν ένα βραχύστυλο ύπερο και τα
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    2
    Υφιστάμενη κατάσταση στην Κύπρο
    Βοτανική περιγραφή
    αρσενικά πέντε στήμονες. Τα ερμαφρόδιτα άνθη (τα οποία σπανίζουν), περιέχουν τόσο
    βραχύστυλο ύπερο όσο και στήμονες. Μόνο ένα μικρό ποσοστό από τα άνθη αποδίδει
    καρπούς και σπάνια δημιουργούνται δύο καρποί ανά άνθος.
    Η χαρουπιά είναι δίοικο δέντρο, ο καρπός της είναι χέδρωπας, έχει σχήμα τοξοειδές,
    χρώμα καστανό και συρρικνωμένη, δερματώδη υφή (αφού ωριμάσει). Αποτελείται κατά
    90% από πούλπα, πλούσια σε σακχαρόζη, γλυκόζη, κυτταρίνη και τανίνες, και κατά 10%
    από σπόρους. Συγκεκριμένα, ο καρπός αποτελείται από το περικάρπιο (σκληρό,
    δερματώδες περίβλημα) και το μεσοκάρπιο (σαρκώδες, πλούσιο σε σάκχαρα), ενώ περιέχει
    10 – 16 σκληρά σπέρματα, γυαλιστερά και κεραμόχρoα. Χαρακτηριστικό των σπερμάτων
    είναι ότι έχουν όλα το ίδιο βάρος. Λέγεται δε ότι το μέτρημα του χρυσού σε καράτια πήρε
    το όνομα του από το κεράτιο, δηλαδή το χαρούπι.
    Κλίμα
    Η χαρουπιά είναι δέντρο θερμών και ξηρών περιοχών και μπορεί να ευδοκιμήσει και να
    αποδώσει ικανοποιητικά σε θερμές, υποτροπικές περιοχές. Η βλαστική ανάπτυξη της
    χαρουπιάς μειώνεται αισθητά όταν οι θερμοκρασίες είναι κάτω των 10°C ενώ, ως είδος,
    παρουσιάζει κάποια ευαισθησία στον παγετό, είναι ωστόσο λιγότερο ευαίσθητη από την
    ελιά. Συγκεκριμένα, θερμοκρασίες μεταξύ -4°C και -7°C είναι δυνατό να προκαλέσουν
    ζημιές στο φυτό, με ξηράνσεις όχι μόνο των νεαρών βλαστών αλλά και των παλαιότερων
    ή ακόμη και ολόκληρης της κόμης. Ωστόσο, λόγω της ιδιότητας της χαρουπιάς να παράγει
    πολλές παραφυάδες είναι δυνατό να γίνει αντικατάσταση των κατεστραμμένων βλαστών
    από αυτές. Αντίθετα, το φυτό είναι εξαιρετικά ανθεκτικό σε υψηλές θερμοκρασίες που
    ξεπερνούν τους 40°C χωρίς να υπόκειται οποιαδήποτε ζημιά.
    3
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Εδαφοκλιματικές απαιτήσεις
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    4
    Γι’ αυτό, κατάλληλες περιοχές για φύτευση με χαρουπιά θεωρούνται οι περιοχές με ήπιους
    χειμώνες, ήπια/ζεστή άνοιξη και θερμά/ξηρά καλοκαιρία, αποφεύγοντας κατά το δυνατό,
    περιοχές που πλήττονται από παγετούς ή περιοχές με υψόμετρο μεγαλύτερο των 600
    μέτρων. Επίσης, θα πρέπει να αποφεύγονται περιοχές που πλήττονται από ανέμους καθώς
    τα νεαρά δέντρα είναι επιρρεπή στους ισχυρούς ανέμους.
    Οι καλύτερες συνθήκες ανάπτυξης για τη χαρουπιά εντοπίζονται στις παράλιες περιοχές
    λόγω ευνοϊκότερων κλιματικών συνθηκών.
    Σε χρονιές με έντονες φθινοπωρινές βροχές είναι δυνατό να παρατηρηθεί μειωμένη
    καρπόδεση καθώς η βροχή παρεμποδίζει τη μεταφορά γύρης και, κατ’ επέκταση, τη μη
    ικανοποιητική επικονίαση. Επιπρόσθετα, υψηλά ποσοστά υγρασίας κατά την περίοδο της
    άνοιξης δυνατό να αυξήσουν την πιθανότητα προσβολής από ωίδιο (μύκητας γένους
    Oidium) τόσο στα φύλλα όσο και στους καρπούς.
    Έδαφος
    Η χαρουπιά είναι δέντρο με περιορισμένες εδαφικές απαιτήσεις. Ευδοκιμεί σε διάφορα
    είδη εδαφών, εκτός από πολύ αργιλώδη και υγρά εδάφη, ευδοκιμεί ακόμα και σε βραχώδη,
    ξηρά και επικλινή εδάφη με την προϋπόθεση ότι είναι βαθιά και ελαφριά ούτως ώστε να
    διαπερνώνται από το ριζικό σύστημα της χαρουπιάς. Ως καταλληλότερα εδάφη
    θεωρούνται τα αμμοπηλώδη εδάφη με καλή αποστράγγιση.
    Στην Κύπρο η χαρουπιά καλλιεργείται με επιτυχία σε εδάφη ξηρά, πετρώδη και
    ασβεστολιθικά. Έτσι αξιοποιούνται περιοχές ξηρές και άγονες, που η γεωργική τους
    εκμετάλλευση με άλλα είδη είναι αδύνατη.
    Στην Κύπρο τα καλλιεργούμενα δέντρα χαρουπιάς προέρχονται από εξημέρωση με
    εμβολιασμό των αυτοφυόμενων δέντρων χαρουπιάς.
    Ο κύριος τρόπος εμβολιασμού της χαρουπιάς είναι ο ενοφθαλμισμός με όρθιο «Τ» πάνω
    σε υποκείμενα σποροφύτων ηλικίας δύο χρόνων. Ως καταλληλότερη εποχή εμβολιασμού
    θεωρείται η περίοδος της άνοιξης καθώς και του φθινοπώρου.
    Τα υποκείμενα σποροφύτων παράγονται από σπόρο που βλαστάνει αργά και δύσκολα. Για
    την επιτάχυνση και διευκόλυνση της βλάστησης των σπόρων συστήνεται όπως οι σπόροι
    πριν τη σπορά τους τοποθετηθούν για 24 – 48 ώρες σε χλιαρό νερό για να φουσκώσουν
    και ακολούθως εμβαπτιστούν σε μυκητοκτόνο διάλυμα για απολύμανση.
    Πολλαπλασιασμός
    5
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Στην Κύπρο υπάρχουν τρεις κατηγορίες χαρουπιάς. Oι άγριες, οι οποίες είναι δέντρα με
    λεπτούς κορμούς, μικρά φύλλα και μικρή έως ελάχιστη παραγωγή μικρού μεγέθους
    χαρουπιών. Χρησιμοποιούνται συνήθως ως σπορόφυτα για εμβολιασμό σε αυτά των
    επιθυμητών ποικιλιών. Οι αποστολίτικες είναι δέντρα μη εμβολιασμένα και με καρπούς
    καλύτερους από τις άγριες χαρουπιές. Τέλος, οι ήμερες χαρουπιές είναι τα εμβολιασμένα
    δέντρα.
    Aνάμεσα στις ήμερες χαρουπιές έχουμε τις πιο κάτω ποικιλίες:
    α) Τηλλυρίας
    Τα δέντρα της ποικιλίας αυτής είναι ορθόκλαδα, ζωηρής ανάπτυξης, κυρίως όταν το έδαφος
    είναι γόνιμο με ικανοποιητική υγρασία. Οι κορυφές των νέων βλαστών και τα μικρά φύλλα
    έχουν χρώμα πράσινο προς ελαφρά κόκκινο. Η ωρίμαση των καρπών αρχίζει κατά το
    δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου και το χρώμα τους είναι βαθύ σοκολατί εως καφέ.
    Ο καρπός είναι μακρύς, 17 εκατοστά περίπου, και ίσιος.
    Οι σπόροι, 15 – 16 σε αριθμό, αποτελούν το 7,6 – 10,6% του καρπού και είναι πεπλατυσμένοι
    με ομαλή επιφάνεια. Ο καρπός περιέχει 51% σάκχαρα και οι σπόροι 49% κόμμι.
    Χαρακτηριστικό της ποικιλίας είναι ότι ακόμα και μετά την πλήρη ωρίμαση οι καρποί δεν
    έχουν την τάση να πέφτουν.
    β) Κουντούρκα
    Οι νεαροί βλαστοί και τα φύλλα της ποικιλίας αυτής έχουν ερυθρό χρώμα. Οι βλαστοί και
    οι κλώνοι έχουν την τάση να κλείνουν προς το έδαφος. Τα παλιά φύλλα σε περιόδους
    ανομβρίας συστρέφονται. Η ανθοταξία είναι ίσια.
    Η ωρίμαση του καρπού αρχίζει το δεύτερο δεκαπενθήμερο του Αυγούστου και ο καρπός
    έχει χρώμα καφέ σοκολατί, είναι ίσιος, μήκους 13 περίπου εκατοστών και συγκριτικά με
    την ποικιλία «Τηλλυρία» δεν έχει κοφτερή άνω ραφή. Χαρακτηριστικό της ποικιλίας είναι
    ότι η μία πλευρά του καρπού είναι πιο χοντρή από την άλλη.
    Το πάχος του καρπού φθάνει τα 7,3 – 9,7 χιλιοστά και οι σπόροι στον ώριμο καρπό
    ακούγονται κατά το τράνταγμα. Οι σπόροι αποτελούν το 14,7% του καρπού, είναι γωνιώδεις
    και πιο χοντροί από της «Τηλλυρίας».
    Με την έναρξη της πλήρους ωρίμασης των καρπών παρατηρείται φυσική καρπόπτωση,
    γεγονός που διευκολύνει τη διαδικασία συγκομιδής. Ο καρπός περιέχει 50% σάκχαρα και
    οι σπόροι 58% κόμμι.
    Ποικιλίες
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    6
    γ) Κουμποτά
    Οι νεαροί βλαστοί και τα φύλλα έχουν χρώμα ανοικτό ερυθρό. Οι καρποί έχουν μήκος 20
    περίπου εκατοστά και ωριμάζουν περί τα μέσα Αυγούστου. Έχουν χρώμα καφέ σοκολατί
    και είναι πιο κυρτοί από τις άλλες ποικιλίες. Έχουν πάχος 7,6 – 10,5 χιλιοστά και περιέχουν
    53% σάκχαρα. Οι σπόροι περιέχουν 53% κόμμι.
    Η χαρουπιά είναι δίοικο φυτό, δηλαδή άλλα δέντρα είναι αρσενικά και άλλα θηλυκά. Γι’ αυτό
    τον λόγο θα πρέπει να λαμβάνεται πρόνοια κατά την εγκατάσταση μιας φυτείας ώστε να
    υπάρχουν και αρσενικά ή ερμαφρόδιτα δέντρα (επικονιαστές) για την επίτευξη
    ικανοποιητικής επικονίασης και γονιμοποίησης.
    Η αναλογία αρσενικών ή ερμαφρόδιτων δέντρων σε σχέση με τα θηλυκά συστήνεται να
    είναι ένα αρσενικό για κάθε 8 – 10 θηλυκά δέντρα. Επίσης, είναι σημαντικό όπως οι
    επικονιαστές κατανέμονται τόσο περιμετρικά όσο και εντός της φυτείας και με
    συγκεκριμένη διάταξη/μοτίβο ώστε να επιτυγχάνεται αποτελεσματική επικονίαση.
    Συγκεκριμένα, συστήνεται όπως οι επικονιαστές φυτεύονται σε κάθε τρίτη σειρά φύτευσης
    και ενδιάμεσά τους, εντός της γραμμής, να παρεμβάλλονται δύο θηλυκά δέντρα (όπως
    φαίνεται στο πιο κάτω διάγραμμα).
    Η άνθιση αρχίζει από τα τέλη Αυγούστου και τελειώνει τον Νοέμβριο. Η επικονίαση
    επιτυγχάνεται με τις μέλισσες και τον άνεμο. Αν οι συνθήκες επικονίασης δεν είναι
    ικανοποιητικές, τότε παρατηρείται έντονη πτώση ανθέων και μειωμένη καρπόδεση. Ο
    βαθμός επικονίασης είναι δυνατό να επηρεάσει επιπρόσθετα και το μέγεθος του καρπού.
    Διάγραμμα 1: Διάταξη επικονιαστών
    Άνθιση/Γονιμοποίηση/Καρποφορία
    7
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Όσο πιο αποτελεσματική είναι η επικονίαση τόσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος του καρπού,
    σε σχέση πάντοτε με τα χαρακτηριστικά της ποικιλίας.
    Η δημιουργία, ανάπτυξη και ωρίμαση του καρπού διαρκεί σχεδόν ένα ολόκληρο χρόνο,
    από τη στιγμή που λαμβάνει χώρα η άνθιση μέχρι και τον Αύγουστο του επόμενου έτους,
    και διακρίνεται σε τρία στάδια:
    l Το πρώτο στάδιο ξεκινά από το τέλος του φθινοπώρου και ολοκληρώνεται μέχρι τον
    χειμώνα, όπου παρατηρείται πολύ βραδεία ανάπτυξη του καρπού.
    l Το δεύτερο στάδιο διαρκεί καθόλη τη διάρκεια της άνοιξης μέχρι και την έναρξη του
    καλοκαιριού, όπου παρατηρείται πολύ ταχεία ανάπτυξη του καρπού.
    l Κατά το τρίτο στάδιο (Ιούλιος- Αύγουστος) λαμβάνει χώρα η ωρίμαση η οποία
    συνοδεύεται με πολύ αργή ανάπτυξη του καρπού.
    Η ωρίμαση του καρπού σηματοδοτείται από την αλλαγή του χρώματος του περικαρπίου
    από πράσινο σε καφέ και παράλληλη σημαντική μείωση των επιπέδων υγρασίας στον
    καρπό. Η περίοδος σύνθεσης των σακχάρων στον καρπό παρατηρείται από τα μέσα
    Ιουνίου μέχρι τα μέσα Ιουλίου.
    Σε ό,τι αφορά την παραγωγή, η χαρουπιά εισέρχεται αργά στην καρποφορία, περίπου στο
    8ο έτος, και έχει την τάση να παρενιαυτοφορεί. Ωστόσο, τα μειονεκτήματα αυτά μπορούν
    να περιοριστούν σημαντικά στην περίπτωση που η φυτεία αρδεύεται και λαμβάνει τις
    απαιτούμενες καλλιεργητικές φροντίδες.
    Η μέγιστη παραγωγή επιτυγχάνεται όταν η χαρουπιά φτάσει σε ηλικία 20 – 25 χρόνων και
    ακολούθως σταθεροποιείται.
    Η προετοιμασία του εδάφους για την εγκατάσταση της φυτείας είναι παρόμοια με εκείνη
    των άλλων καρποφόρων δέντρων. Τα δενδρύλια, ως αείφυλλα, φυτεύονται με μπάλα
    χώματος.
    Η καλύτερη περίοδος φύτευσης των δενδρυλλίων είναι αρχές της άνοιξης, αφού παρέλθει
    ο κίνδυνος εμφάνισης παγετού. Κατά τη φύτευση πρέπει να γίνεται προσπάθεια να μην
    πληγώνονται τα ριζικά τριχίδια του φυτού. Επίσης, το φυτό θα πρέπει να τοποθετείται στο
    κέντρο του λάκκου και σε ευθεία γραμμή με τα άλλα δέντρα.
    Κατά την προσθήκη χώματος στους λάκκους, αυτό θα πρέπει να πιέζεται ελαφρώς ώστε
    να επιτυγχάνεται η καλύτερη εγκατάσταση του ριζικού συστήματος. Αμέσως μετά τη
    φύτευση θα πρέπει να ακολουθεί βαθύ πότισμα και ακόμη ένα πότισμα δύο εβδομάδες
    μετά. Για σκοπούς καλύτερης εγκατάστασης των φυτών είναι σημαντικό να
    πραγματοποιηθεί άρδευση των νεαρών δενδρυλλίων τουλάχιστο 5 – 8 φορές (ανάλογα με
    τον τύπο του εδάφους) κατά τη διάρκεια του πρώτου καλοκαιριού μετά τη φύτευσή τους.
    Αν στην περιοχή επικρατούν δυνατοί άνεμοι, τότε το δενδρύλλιο πρέπει να υποστυλώνεται.
    Εγκατάσταση φυτείας
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    8
    Ταξιανθία με θηλυκά άνθη Ταξιανθία με αρσενικά άνθη
    9
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Η χαρουπιά φυτεύεται σε τετράγωνα ή κατά γραμμές σε απόσταση 8 – 10 μέτρων μεταξύ
    των φυτών (π.χ. 8 x 8, 9 x 9, 10 x 10, 8 x 9, 8 x 10, 9 x 10).
    Η φύτευση κατά τετράγωνα διευκολύνει την εκτέλεση των καλλιεργητικών εργασιών που
    γίνονται και προς τις δύο κατευθύνσεις. Στη φύτευση κατά γραμμές τα δέντρα φυτεύονται
    στις κορυφές ορθογώνιου παραλληλογράμμου που σχηματίζονται από τις τομές κάθετων
    γραμμών. Συνήθως οι γραμμές αυτές είναι παράλληλες προς τα φυσικά όρια του τεμαχίου.
    Διάγραμμα 2: Συστήματα φύτευσης χαρουπιάς
    Κατά τετράγωνα Κατά γραμμές
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 0
    Άρδευση
    Η χαρουπιά είναι ανθεκτική στην ξηρασία και κατατάσσεται στις ξηρικές καλλιέργειες. Η
    ιδιότητα αυτή της χαρουπιάς οφείλεται: α) στην ικανότητα του δέντρου να αναπτύσσει
    εκτενές και βαθύ ριζικό σύστημα, με αποτέλεσμα τη διείσδυσή του σε περιοχές που υπάρχει
    διαθέσιμη εδαφική υγρασία, β) στα σκληρά, κηρώδη φύλλα του δέντρου που το
    προστατεύουν από έντονη διαπνοή και τέλος, γ) στην ιδιότητα των φύλλων να διατηρούν
    υψηλά ποσοστά υγρασίας, ακόμα και σε συνθήκες περιορισμένης εδαφικής υγρασίας.
    Η χαρουπιά είναι δυνατό να προσαρμοστεί ικανοποιητικά σε περιοχές με ετήσιο ύψος
    βροχόπτωσης από 250 – 500 mm. Ωστόσο, ικανοποιητική καρποφορία επιτυγχάνεται σε
    περιοχές με ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 350 mm, ενώ οι μέγιστες αποδόσεις
    παρατηρούνται σε περιοχές με ετήσιο ύψος βροχόπτωσης 500 mm. Γι’ αυτό τον λόγο,
    ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες της περιοχής, η άρδευση είναι δυνατό να γίνει
    συμπληρωματικά προς τη βροχόπτωση.
    Τα νεαρά δέντρα, στα πρώτα στάδια ανάπτυξής τους, πρέπει να αρδεύονται για να αναπτυχθούν
    ομαλά. Συγκεκριμένα, συστήνεται όπως πραγματοποιείται άρδευση προς το τέλος της άνοιξης
    με αρχές καλοκαιριού, κατά τα πρώτα δύο χρόνια από την εγκατάσταση της φυτείας.
    Τα μεγάλα δέντρα θα πρέπει να αρδεύονται την άνοιξη και κατά την έναρξη του
    καλοκαιριού (περίοδος που παρατηρείται γρήγορη ανάπτυξη του καρπού), καθώς και κατά
    την περίοδο του φθινοπώρου (περίοδος άνθισης και εναπόθεσης αποθησαυριστικών
    ουσιών). Για την άρδευση της χαρουπιάς το καλύτερο βελτιωμένο σύστημα άρδευσης είναι
    οι σταγόνες, μία γραμμή ανά σειρά δέντρων, με δύο σταγόνες ανά δέντρο. Η χαρουπιά,
    λόγω της ανθεκτικότητας που παρουσιάζει στα άλατα, μπορεί να αρδεύεται με σχετικά
    προβληματικά και υποβαθμισμένα νερά.
    Λίπανση
    Η καλλιέργεια της χαρουπιάς στην Κύπρο γίνεται συνήθως είτε σε εκτατική μορφή είτε σε
    συγκαλλιέργεια, κατά κανόνα με σιτηρά. Κάτω από αυτές τις συνθήκες η χαρουπιά, που
    μπορεί να θεωρηθεί δέντρο με περιορισμένες απαιτήσεις σε θρεπτικά στοιχεία, περιορίζει
    την ανάπτυξη της και ικανοποιεί τις ανάγκες της από τα αποθέματα του εδάφους. Έτσι,
    στην περίπτωση συγκαλλιεργείας με σιτηρά, τα λιπάσματα που εφαρμόζονται ικανοποιούν
    πλήρως και τις ανάγκες της χαρουπιάς. Σε αντίθετη περίπτωση, και με σκοπό την επίτευξη
    καλύτερης παραγωγής, θα πρέπει να εφαρμόζονται 200 – 300 g τριπλού υπερφωσφορικού
    λιπάσματος στις αρχές Δεκεμβρίου σε κάθε δέντρο. Συνήθως δεν απαιτείται η προσθήκη
    καλίου, αν όμως χρειάζεται, τότε μία ποσότητα της τάξης των 300 – 400 g ανά δέντρο είναι
    ικανοποιητική. Στις αρχές Φεβρουαρίου εφαρμόζουμε 2 – 3 κιλά θειικής αμμωνίας σε κάθε
    δέντρο.
    Καλλιεργητικές φροντίδες
    1 1
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Σημαντική καλλιεργητική πρακτική που δεν θα πρέπει να παραλείπεται είναι η εφαρμογή
    και ενσωμάτωση κοπριάς κάθε 2 – 3 χρόνια. Η κοπριά, εκτός του ότι περιέχει σημαντικές
    ποσότητες θρεπτικών στοιχείων, περιέχει παράλληλα και σημαντικές ποσότητες οργανικής
    ουσίας. Όπως είναι γνωστό, η οργανική ουσία στο έδαφος αποτελεί σημαντικό παράγοντα
    βελτίωσης της δομής του εδάφους, του περιορισμού της διάβρωσης καθώς και της
    συμπίεσης και του σχηματισμού επιφανειακής κρούστας.
    Κατεργασία εδάφους
    Η κατεργασία του εδάφους είναι μία πολύ σημαντική εργασία στην καλλιέργεια της
    χαρουπιάς, η οποία θα πρέπει να γίνεται τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο. Η πρώτη
    καλλιέργεια πρέπει να γίνεται μία φορά τον Οκτώβρη-Νοέμβρη και η δεύτερη μετά τις
    τελευταίες βροχές του Μαρτίου-Απριλίου.
    Με τις δύο αυτές καλλιέργειες του εδάφους επιτυγχάνεται η συγκράτηση του νερού κατά
    τις βροχοπτώσεις του χειμώνα, η καταστροφή των ζιζανίων και παράλληλα παρεμποδίζεται
    η εξάπλωση πυρκαγιών.
    Κλάδεμα
    Κλάδεμα διαμόρφωσης
    Το κλάδεμα διαμόρφωσης εφαρμόζεται στα νεαρά δέντρα και αποσκοπεί στο να δώσει
    στο δέντρο το κατάλληλο σχήμα και ύψος ανάλογα με το είδος της φυτείας καθώς και τον
    τρόπο συγκομιδής (χειρωνακτικά ή μηχανικά).
    Στην περίπτωση όπου η συγκομιδή θα πραγματο ποιείται με το χέρι, το κλάδεμα που
    εφαρμόζεται δεν μετα βάλλει ουσιαστικά το φυσικό σχήμα και την ανάπτυξη του δέντρου.
    Για τον λόγο αυτό, πραγματοποιείται, τα πρώτα χρόνια, ένα πάρα πολύ ελαφρύ κλάδεμα
    το οποίο στοχεύει στην ανάπτυξη της κόμης του δέντρου περι μετρικά και στον περιορισμό
    του ύψους του δέντρου ώστε να διευκολύνεται αργότερα η συγκομιδή με το χέρι και να
    δημιουργείται ένα σχήμα ανοικτού κυπέλλου στο δέντρο. Συγκεκριμένα, μέχρι το δέντρο
    να εισέλθει σε πλήρη καρποφορία, αφαιρούνται απλά οι βλαστοί που φύονται από τον
    κορμό (παραφυάδες). Αφού το δέντρο εισέλθει σε καρποφορία, αφαιρούνται οι κατώτεροι
    βλαστοί, ηλικίας πέραν των δύο χρόνων, ώστε να δημιουργηθεί κορμός στο δέντρο ύψους
    γύρω στα 70 εκατοστά.
    Στην περίπτωση όπου η συγκομιδή θα πραγματοποιείται μηχανικά, τότε το κλάδεμα που
    εφαρμόζεται στοχεύει στη δημιουργία 4 – 5 ισχυρών βραχιόνων οι οποίοι θα πρέπει να
    κατανέμονται ομοιόμορφα γύρω από τον κορμό ύψους ενός μέτρου περίπου. Το κλάδεμα
    αυτό ευνοεί την ανάπτυξη του δέντρου προς τα πάνω και διευκολύνει τη μηχανική
    συγκομιδή.
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 2
    Κλάδεμα καρποφορίας
    Το κλάδεμα καρποφορίας πραγματοποιείται κάθε 3 – 4 χρόνια περίπου, αμέσως μετά τη
    συγκομιδή, και αποσκοπεί στη διατήρηση του σχήματος, στην ανάπτυξη της νέας
    βλάστησης και στην αφαίρεση των παραφυάδων από τον κορμό καθώς και των ξηρών και
    συμπλεκόμενων κλάδων της κόμης με σκοπό την αύξηση του ηλιακού φωτός στο
    εσωτερικό της κόμης.
    Είναι σημαντικό να εφαρμόζεται ελαφρύ κλάδεμα διότι τα αυστηρά κλαδέματα ευνοούν
    την εμφάνιση παρενιαυτοφορίας. Επίσης, μετά το κλάδεμα, καλό είναι όπως οι μεγάλες
    τομές επαλείφονται με ειδική αλοιφή για την προστασία του ξύλου από διάφορους
    μικροοργανισμούς.
    Εχθροί και ασθένειες
    Η ποντίκα αποτελεί τον κύριο εχθρό της χαρουπιάς, και εάν δεν ληφθούν τα απαραίτητα
    μέτρα, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημιές στο δέντρο, ακόμη και να επιφέρει τη
    νέκρωσή του. Ο καρπός του δέντρου αποτελεί μια πολύ ελκυ στική τροφή για την ποντίκα,
    όμως, η μεγαλύτερη ζημιά στα χαρουπόδεντρα προκαλείται από το ξύσιμο του φλοιού των
    βλαστών και κλάδων, που συνηθίζει η ποντίκα να κάνει κατά τους καλοκαιρινούς μήνες,
    στην προσπάθεια της να εξεύρει πηγές νερού. Ως αποτέλεσμα του ξυσίματος του φλοιού,
    οι κλάδοι ξηραίνονται αφού δεν μπορούν να τροφοδοτηθούν με νερό και θρεπτικά
    στοιχεία, απαραίτητα συστατικά για την επιβίωση του δέντρου. Οι επανειλημμένες σοβαρές
    προσβολές σε συνδυασμό με την έλλειψη καλλιεργητικών φροντίδων μπορεί να
    οδηγήσουν ακόμη και στην πλήρη νέκρωση του δέντρου.
    Αποξήρανση βλαστών που προκλήθηκε από ξύσιμο του φλοιού από την ποντίκα
    1 3
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Αξιόπιστες ενδείξεις που σηματοδοτούν ότι τα χαρούπια είναι ώριμα και έχουν εξασφαλίσει
    τα ανώτατα επίπεδα σακχάρων (σε σχέση με τα χαρακτηριστικά της κάθε ποικιλίας) είναι
    το χρώμα του φλοιού και του ποδίσκου του καρπού. Συγκεκριμένα, τα χαρούπια είναι
    έτοιμα να συγκομισθούν όταν ο φλοιός τους έχει αποκτήσει το χαρακτηριστικό χρώμα της
    ποικιλίας κατά την ωρίμαση (καστανός) και όταν ο ποδίσκος του έχει σκουρύνει τελείως.
    Η συγκομιδή των χαρουπιών πραγματοποιείται τέλος του καλοκαιριού με αρχές του
    φθινοπώρου, ανάλογα με τις κλιματικές συνθήκες που επικρατούν στην περιοχή. Είναι
    δυνατό να πραγματοποιηθεί χειρονακτικά ή μηχανικά. Ο πλέον διαδεδομένος τρόπος είναι
    ο χειρωνακτικός, ο οποίος πραγματοποιείται με ράβδισμα στο εσωτερικό της κόμης με
    αποτέλεσμα την πτώση των χαρουπιών σε ειδικά δίχτυα τα οποία τοποθετούνται κάτω από
    τα δέντρα. Αυτή η μέθοδος συγκομιδής αποτελεί τη σημαντικότερη δαπάνη της
    καλλιέργειας και αυξάνει σημαντικά το κόστος της καλλιέργειας. Αντίθετα, η μηχανική
    συγκομιδή μειώνει σημαντικά το κόστος της καλλιέργειας.
    Στη χαρουπιά η περίοδος συγκομιδής συμπίπτει με την περίοδο ανθοφορίας. Για τον λόγο
    αυτό θα πρέπει να λαμβάνονται όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε τα κτυπήματα κατά τη
    συγκομιδή να γίνονται προσεκτικά, για να προστατεύονται οι ταξιανθίες και κατ’ επέκταση
    η καρποφορία του επόμενου έτους.
    Αμέσως μετά τη συγκομιδή, τα χαρούπια θα πρέπει να μεταφέρονται στον τόπο
    επεξεργασίας τους είτε να αποθηκεύονται σε σκιερό χώρο.
    Η απόδοση της χαρουπιάς είναι δυνατό να ποικίλλει σημαντικά από έτος σε έτος καθώς το
    είδος αυτό έχει την τάση να παρενιαυτοφορεί. Παράλληλα, το ύψος παραγωγής
    επηρεάζεται από μία σειρά ελεγχόμενων και μη παραγόντων όπως οι καλλιεργητικές
    φροντίδες που εφαρμόζονται από την πλευρά του παραγωγού, οι κλιματικές συνθήκες που
    επικράτησαν καθόλη τη διάρκεια του έτους και ο βαθμός επιτυχούς επικονίασης.
    Σύμφωνα με πρόσφατα στοιχεία (Στατιστική Υπηρεσία, 2012), η απόδοση ενός δεκαρίου
    χαρουπιάς ανέρχεται στα 530 κιλά ανά δεκάριο. Ωστόσο, τα στοιχεία αυτά αφορούν
    εκτατικές-ξηρικές φυτείες χαρουπιάς στις οποίες δεν εφαρμόζονται σημαντικές
    καλλιεργητικές φροντίδες. Κατ’ επέκταση, εάν δοθεί η πρέπουσα σημασία εκμετάλλευσης,
    το ύψος παραγωγής είναι δυνατό να αυξηθεί σημαντικά.
    Αποδόσεις
    Ωρίμαση – Συγκομιδή
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 4
    Τα χαρούπια διατίθενται αυτούσια ή μεταποιούνται σε διάφορα προϊόντα. Οι διάφορες
    μορφές με τις οποίες διατίθενται τα χαρούπια παρουσιάζονται στο πιο κάτω διάγραμμα
    (διάγραμμα 3):
    Χρήσεις των χαρουπιών
    Διάγραμμα 3: Μεταποίηση χαρουπιών
    Aλεσμένα χαρούπια μεγάλου
    μεγέθους
    Αλεσμένα χαρούπια μεσαίου
    μεγέθους
    Χαρουπάλευρο
    Χαρούπια ολόκληρα
    Χαρουποπυρήνας Χαρούπια αλεσμένα
    Κόμμι Χαρουπάλευρο
    Μέσου
    μεγέθους
    Μεγάλου
    μεγέθους
    Χαρουπόσκονη
    1 5
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    Έτσι, ανάλογα με τη μορφή στην οποία θα διατεθούν, τα χαρούπια έχουν και την ανάλογη
    χρήση.
    Α. Για ανθρώπινη κατανάλωση: Τρώγονται αυτούσια είτε με τη μορφή διάφορων
    παρασκευασμάτων. Παραδο σιακά παρα σκευά σματα στην Κύπρο είναι το «παστέλλι» και το
    «τερατσόμελο». Επίσης, ύστερα από καβούρδισμα και άλεσμα, παρασκευάζεται σε
    βιομηχανική βάση η χαρουπόσκονη που χρησιμοποιείται διεθνώς στη ζαχαρο πλα στική,
    κυρίως ως υποκατάστατο του κακάο.
    B. Για διατροφή των ζώων: Τα χαρούπια, λόγω της υψηλής περιεκτικότητάς τους σε
    υδατάνθρακες και φυτικές ίνες και της χαμηλής περιεκτικότητας σε λιπαρές ουσίες
    θεωρούνται ιδανικά για χρήση τους ως ζωοτροφές. Χρησιμοποιούνται είτε ολόκληρα είτε
    αλεσμένα, αυτούσια ή σε μίγματα με άλλα είδη ζωοτροφών.
    Γ. Για βιομηχανική χρήση: Από τον πυρήνα των χαρουπιών, μετά από αποφλοίωση και
    άλεσμα, εξάγεται το κόμμι, που έχει πάρα πολλές χρήσεις όπως για παράδειγμα στη
    βιομηχανία τροφίμων, καλλυντικών, φαρμάκων, φωτογραφικών φιλμ, σπίρτων, μπογιών,
    μελανιών και συγκολλητικών γομών.
    Η χαρουποκαλλιέργεια συμβάλλει, επίσης, σημαντικά στη βελτίωση του φυσικού
    περιβάλλοντος. Η συμβολή της χαρουπιάς προς αυτή την κατεύθυνση είναι ιδιαίτερα
    σημαντική. Μπορεί να ευδοκιμήσει σε ξηρικές περιοχές και σε φτωχά εδάφη όπου άλλα
    είδη δέντρων δεν αναπτύσσονται. Επιπρόσθετα, στη χαρουπιά αποδίδονται ειδικές
    ικανότητες απορρόφησης του μολύβδου που υπάρχει στην ατμόσφαιρα. Λόγω του
    πλούσιου ριζικού συστήματος του δέντρου, η χαρουπιά μπορεί να χρησι μοποιηθεί ως
    δασικό δέντρο για προστασία του εδάφους από τη διάβρωση. Τέλος, η χαρουπιά μπορεί να
    χρησιμοποιηθεί ως φυτό τοπιοτέχνησης σε πάρκα, δενδροστοιχίες ή ακόμα και σε κήπους
    σπιτιών.
    Η Κ Α Λ Λ Ι Ε Ρ Γ Ε Ι Α Τ Η Σ Χ Α Ρ Ο Υ Π Ι Α Σ
    1 6
    • Battle I. and Tous J. (1997), Carob tree. Ceratonia siliqua L. Promoting the conservation
    and use of underutilized and neglected crops.17. Institute of plant Genetics and Crop
    Plant Research, Gatersleben/ International Plant Genetic Resources Institute, Rome, Italy.
    • Orphanos, P. I. (1980), Practical aspects of carob cultivation in Cyprus. Portug. Acta Biol. (A),
    XVI (1-4):221-228, Agricultural Research Institute, Nicosia, Cyprus.
    • Orphanos, P.Ι. and J. Papaconstantinou (1969). The carob varieties of Cyprus. Tech. Bull. 5.
    Agriculture Research Institute, Nicosia, Cyprus.
    • Hamide Gubbuk et. al. (2013), Carob Production Potential in Turkey and Uses of Carob
    (online) retrieved from
    https://ekonferans.artvin.edu.tr/index.php/ICFS/ICFS/paper/viewFile/107/100
    • Ποντίκης Κ. Α. (1987). Ειδική Δενδροκομία. Ακρόδρυα, Πυρην

     
  • lithari 1:01 am on 14/09/2019 Μόνιμος σύνδεσμος |  

    Ραδιενέργεια …Τρόποι προστασίας…Τι δεν γνωρίζετε για την ραδιενέργεια και το ραδόνιο στην Ελλάδα…Τρόποι προστασίας από ακτινοβολίες κινητών, ασύρματων, κεραιών, πυλώνων κ.α. 

    Τρόποι προστασίας

    Η εκκένωση μιας περιοχής ώστε να απομακρυνθεί ο πληθυσμός, η καταφυγή σε ένα αεροστεγώς κλεισμένο χώρο, κατά προτίμηση σε ένα υπόγειο ή ειδικό καταφύγιο, καθώς και η λήψη χαπιών ιωδίου, είναι οι τρεις κυριότεροι μέθοδοι προστασίας των πολιτών σε περίπτωση διαρροής ραδιενέργειας.

    Η σφράγιση του χώρου διαμονής, αν πρόκειται για σπίτι, πρέπει να γίνεται σε όλα τα παράθυρα και τις πόρτες με κολλητικές ταινίες και κάθε άλλο μέσο,

    =============================================================

    ΝΑ ΔΗΛΩΣΟΥΜΕ-ΔΗΛΩΣΗ

    • Φίλοι αναγνώστες,

      ΤΟ ΝΑ ΑΡΜΕΓΕΙΣ ΚΑΙ ΝΑ ΣΑΛΑΓΙΑΖΗΣ ΠΡΟΒΑΤΑ ΕΙΝΑΙ ΣΧΕΤΙΚΑ ΕΥΚΟΛΟ. ΕΜΑΣ ΤΟ ΓΕΝΟΣ ΤΟΝ ΑΝΘΡΩΠΩΝ

      ΠΟΙΟΣ ΜΑΣ ΒΟΣΚΗ ΚΑΙ ΠΟΙΟΣ ΜΑΣ ΝΕΜΕΤΕ !!!

      =BY=f.b=BOSKO΄=VOSKOS

      Φίλοι αναγνώστες.

      Βρίσκεστε σ΄αυτό το ιστολόγιο με δική σας ευθύνη .

      Ενδεχομένως κάτι που θα διαβάσετε εδώ μπορεί να το θεωρήσετε ύβρη ή να σας θίξει ή να σας προσβάλλει.

      Θα πρέπει να γνωρίσετε πως δεν έχουμε καμία τέτοια πρόθεση .

      Έχοντας λοιπόν αυτό υπ΄όψιν οι επιλογές σας είναι δύο :

      α) ή να φύγετε απ΄το ιστολόγιο αυτό , διακόπτοντας την ανάγνωσή του ,ώστε να αποφύγετε πιθανή προσβολή των ηθικών , θρησκευτικών ή άλλων αξιών σας , ή β) να παραμείνετε,

      αποδεχόμενοι πως ότι και να διαβάσετε δεν θα σας προσβάλλει καθ΄ οιονδήποτε τρόπο .

      Εμείς απ΄την μεριά μας θα προσπαθήσουμε να διαφυλάξουμε και να προβάλουμε τις πραγματικές ανθρώπινες αξίες , έχοντας πάντα ως γνώμονα την ανθρώπινη αξιοπρέπεια και την αλήθεια .

      ΕΠΙΣΗΣ:

      1.Τα δημοτικά αθάνατα δημοτικά μπορεί η δεν συμφωνούν πλήρως με τις απόψειςτου άρθρου.

      2.Επισημαίνουν ώμος στου φίλους του μπλοκ τα παρακάτω.

      3.Η ενημέρωσης-μάθηση, είναι ιερή υποχρέωση καθενός από εμάς.

      4.Η οποίες Αποψις του άρθρου εκφράζουν το συντάκτη του, ο όποιος και αναφέρετε .

      5.Την ευθύνη στα κείμενα που αναρτούνται στο

      https://boskotsopanhs.wordpress.com/ φέρει ο υπογράφων ,ή η πηγή, και δεν αποτελούν απαραίτητα θέση και άποψη του παρόντος ιστολογίου.

      6.Σκέψης, κρίση, απόψεις, επιδίωξη κάθε μορφής μήδε αυτής καθεαυτής της ατομικής προβολή, η με σκοπό αλλότριο η αλά αίτια η άλλης αίτιας, μήδε και του οικονομικού στόχου η του αυτό κάθε αυτό ως στόχο προσωπικό οικονομικό κέρδους η εκ Άλου σκοπού, η οικονομικού η μέσο η συκοφαντικής δυσφημίσεως η επιχειρηματικής δυσφημίσεως η προσπάθεια αλλοίωσης η ολικής αλλοίωσης πραγματικών περιστατικών η γεγονότων επί σκοπού παραπλάνησης, H με στόχος το προσωπικό όφελος , η το οποιοδήποτε απορρέων όφελος η κέρδος, μήδε του οικονομικού από οιαδήποτε αφορμή η σκοπό μέσο η αιτιατό η αλλοτρίωση  απαξίωση αξιών η θεσμών,  μήδε και Tου προσωπικού η ατομικού συμφέροντος επί τοu συγκεκριμένου άρθρου ουδεμία σχέση έχουν τα δημοτικά αθάνατα δημοτικά οπουδήποτε και προέρχεται και απορρέουν .-

      7.Η δημοσιοποίηση άρθρων έχει ως σκοπό μονό και μονό την ενημέρωση-μάθηση και τίποτα λιγότερο η περισσότερο.-

    • 8.ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ
    • Ορισμένα αναρτώμενα από το διαδίκτυο κείμενα ή εικόνες (με σχετική σημείωση της πηγής), θεωρούμε ότι είναι δημόσια. Αν υπάρχουν δικαιώματα συγγραφέων, παρακαλούμε ενημερώστε μας για να τα αφαιρέσουμε. Επίσης σημειώνεται ότι οι απόψεις του ιστολόγιου μπορεί να μην συμπίπτουν με τα περιεχόμενα του άρθρου. Για τα άρθρα που δημοσιεύονται εδώ, ουδεμία ευθύνη εκ του νόμου φέρουμε καθώς απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών τους και δεν δεσμεύουν καθ’ οιονδήποτε τρόπο το ιστολόγιο.

    • 9.ΝΑ ΔΗΛΩΣΟΥΜΕ-ΔΗΛΩΣΗ ΟΤΙ¨

      ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΚΑΝΕΝΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΟ Η ΑΛΛΟ ΟΦΕΛΟΣ ΔΕΝ ΕΧΟΥΜΕ, ΔΕΝ

      ΠΕΡΙΜΕΝΟΥΜΕ ΟΥΤΕ ΚΑΙ ΘΑ ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΜΕ ΜΕΣΑ ΑΠΟ

      ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑΣ ΣΕΛΙΔΑ.

      ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΔΕΧΟΜΑΣΤΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΑΝΑΦΟΡΕΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗΣ ΚΑΜΙΑ ΑΠΟΛΥΤΟΣ ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΗ Η ΑΛΛΗ ΕΚΛΥΣΗ Η ΑΝΑΦΟΡΑ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟΔΕΚΤΗ ΓΙΑ ΟΙΟΝΔΗΠΟΤΕ ΛΟΓΟ Ο ΟΠΟΙΟΣ ΑΝΑΓΡΑΦΕΤΕ ΣΤΗ ΠΑΡΟΥΣΑ ΕΠΙΣΗΜΑΝΕ ΚΑΙ ΟΡΟΥΣ ΚΑΙ ΘΑ ΔΙΑΓΡΑΦΟΝΤΑΙ ΩΣ ΑΠΑΡΑΔΕΚΤΕΣ ΣΑΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ.-

      […(( Διεθνές Σύμφωνο Ατομικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων (άρθρο 19 παρ. 1, 2) Ο κάθε άνθρωπος έχει το δικαίωμα να έχει την άποψη του χωρίς καμία παρέμβαση. πρέπει να έχει το δικαίωμα ελευθερίας της έκφρασης. Aυτό περιλαμβάνει και το δικαίωμα του καθενός να αναζητά, να γράφει και να μεταδίδει οποιεσδήποτε πληροφορία και ιδέες ανεξαρτήτως, ελεύθερη έκφραση της σκέψης ανεξάρτητα από τη λογοκρισία η άδεια, δόγματα. διαφορετικών πεποιθήσεων θρησκειών, κτλ Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει καμία ανάγκη για δυσφήμηση, επικρίσεις βωμολοχίες, είναι έγκλημα εναντίον της τιμής του καθενός…))…]

    • idioktitis toy tipota

    doylies ixaman kai emis

    =====================================================================

    ώστε να μην εισχωρήσει η ραδιενεργός σκόνη στο χώρο, την εισπνεύσουν οι άνθρωποι και επικαθήσει στους πνεύμονές ή το δέρμα τους.

    Βοηθάνε επίσης τα συχνά ντους, ώστε να απομακρυνθούν τυχόν ραδιενεργά σωματίδια που έχουν εναποτεθεί στο δέρμα, αλλά δεν πρέπει κανείς να τρίβει το δέρμα του για να μην διευκολύνει την είσοδο των σωματιδίων στον οργανισμό.

    Το κάπνισμα, το φάγωμα των νυχιών, η επαφή των δαχτύλων με το στόμα κ.λπ. πρέπει να αποφεύγονται επίσης, σύμφωνα με το Ινστιτούτο Ραδιοπροστασίας και Πυρηνικής Ασφάλειας (IRSN) της Γαλλίας.

    Τα χάπια ιωδίου, που μοιράζουν οι αρμόδιες Αρχές, όταν κρίνουν ότι πρέπει, πλημμυρίζουν με ιώδιο τον θυρεοειδή, ώστε να μην μπορεί να απορροφήσει πια το ραδιενεργό ιώδιο. Έτσι, εμποδίζουν τον καρκίνο του θυρεοειδούς, ένα κίνδυνο που αφορά πρωτίστως τα μωρά, τα παιδιά, τους εφήβους, τις έγκυες και τις μητέρες που θηλάζουν.

    Κατά προτίμηση, το ιώδιο λαμβάνεται μια ώρα πριν την έκλυση της ραδιενέργειας, ενώ μπορεί να ληφθεί και 24 ώρες μετά το πυρηνικό ατύχημα, αλλά η προστασία του που παρέχει τότε, είναι μειωμένη πια κατά 25%, σύμφωνα με τον διευθυντή του IRSN Πατρίκ Γκουρμελόν.

    Η ιαπωνική κρίση, σύμφωνα με τα ξένα πρακτορεία, έχει πυροδοτήσει ένα πανικό στην Ιαπωνία και σε γύρω χώρες για την αγορά χαπιών ιωδίου, κυρίως μέσω Ίντερνετ, όπου πωλούνται πλέον πάνω και από 500 δολάρια το κουτί των 14 χαπιών. Τα αποθέματα αμερικανικών εταιριών που πουλάνε ιωδιούχο κάλιο, έχουν ήδη εξαντληθεί.

    Το ιωδιούχο κάλιο είναι ένα άλας που μπλοκάρει την είσοδο στον οργανισμό του καρκινογόνου ραδιενεργού ιωδίου. Σε περιοχές της Ασίας πολλοί άνθρωποι έχουν αδειάσει τα φαρμακεία ακόμα και από τα μπουκαλάκια του αντισηπτικού υγρού ιωδίου, για να το αλείψουν γύρω από το λαιμό τους, μια πρακτική όμως που δεν έχει αποτέλεσμα.

    Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι είναι περιττή αυτή η υστερία και ότι τα χάπια ιωδίου έχουν περιορισμένη χρησιμότητα, ενώ ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, με ανακοίνωσή του, ζητά από τους ανθρώπους να συμβουλεύονται το γιατρό τους και να μην παίρνουν μόνοι τους χάπια, καθώς δεν αποτελούν «αντίδοτο κατά της ραδιενέργειας» και δεν προσφέρουν προστασία από ισχυρότερα ραδιενεργά στοιχεία όπως το καίσιο, ενώ μπορεί να έχουν παρενέργειες σε μερικούς ανθρώπους, ειδικά σε εγκύου.

    ==========================

    Τι δεν γνωρίζετε για την ραδιενέργεια και το ραδόνιο στην Ελλάδα

    phgh kimenoy=home-biology.gr

     

    Ποιες οι πηγές ραδιενέργειας γύρω μας και τι ισχύει τελικά για τις επιπτώσεις της στην ανθρώπινη υγεία; Τι υποστηρίζει η ανατρεπτική θεωρία Radiation Hormesis; Για ποιο είδος ραδιενέργειας ζητά η Ευρωπαϊκή Επιτροπή την θέσπιση αυστηρότερων ορίων; Σε ποιες περιοχές της χώρας καταγράφονται πιο ανεβασμένες τιμές; Υπάρχει κίνδυνος για την Ελλάδα από το ατύχημα στον πυρηνικό αντιδραστήρα στην Ιαπωνία; Πως θα προφυλαχτείτε; Πως θα μετρήσετε τα επίπεδα ραδιενέργειας στο χώρο σας;

    Γενικά για τη ραδιενέργεια (ιονίζουσες ακτινοβολίες)

    Τα πάντα στη φύση αποτελούνται από άτομα. Τα ραδιενεργά άτομα είναι ασταθή γιατί οι πυρήνες τους έχουν πολλή ενέργεια.

    Κατά την εξασθένηση τους σε πιο σταθερές μορφές εκπέμπουν ακτινοβολία (σωματίδια α, β και ακτίνες γ) η οποία αποκαλείται ιονίζουσα γιατί προκαλεί την απόσπαση ηλεκτρονίων από άλλα άτομα δημιουργώντας ιόντα.  

    Ο ιονισμός ενεργοποιεί την παραγωγή ελευθέρων ριζών στα κύτταρα του ανθρωπίνου σώματος και μπορεί να προκαλέσει αλλαγές στην δομή των χρωμοσωμάτων και της κυτταρικής μεμβράνης (μηχανισμοί που σχετίζονται με την ανάπτυξη καρκίνου).

    Ανεβασμένα επίπεδα ραδιενέργειας μπορεί να προκαλέσουν ναυτία, εμετό, εγκαύματα, τριχόπτωση, στειρότητα, βλάβες στο ανοσοποιητικό σύστημα, αυξημένη εμφάνιση συγκεκριμένων τύπων καρκίνου και θάνατο.

    Ειδικά για το ραδιενεργό αέριο ραδόνιο που αποτελεί την κύρια πηγή έκθεσης του πληθυσμού σε ραδιενέργεια, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας[1] αναφέρει ότι αποτελεί, μετά το κάπνισμα, τη δεύτερη σημαντικότερη αιτία του καρκίνου του πνεύμονα (η πιο κοινή αιτία θανάτου από καρκίνο[2]).

    Από που δεχόμαστε ραδιενέργεια;

    • 55% από το ραδιενεργό αέριο ραδόνιο που αναβλύζεται από διάφορα σημεία του εδάφους

    • 15% από ιατρικές εφαρμογές (ακτινογραφίες, σπινθηρογραφήματα, ακτινοβόληση καρκινικών όγκων κλπ)

    • 11% από ραδιενεργά ισότοπα που υπάρχουν φυσικά στο ίδιο μας το σώμα ή που περνούμε μέσω της τροφής

    • 8% από ραδιενεργά υλικά στο φλοιό της γης

    • 8% από τις κοσμικές ακτινοβολίες (από τον ήλιο και το διάστημα)

    • 3% από καταναλωτικά είδη (πυρανιχνευτές, δομικά υλικά όπως ο γρανίτης, κάπνισμα, μαγείρεμα με φυσικό αέριο κ.α.)

    • <1% από πυρηνικά εργοστάσια, πυρηνικές δοκιμές, μεταφορά ραδιενεργών υλικών κ.α. [3]

    Πρόσφατα στατιστικά από τη Γερμανία δείχνουν ότι λόγω της συχνότερης πραγματοποίησης μαστογραφιών, αξονικών τομογραφιών κ.α. η συνολική ποσότητα ραδιενέργειας που δεχόμαστε από τεχνητές πηγές είναι πλέον αντίστοιχη με αυτή από φυσικές πηγές [4].

    Που καταγράφονται συχνά ανεβασμένες τιμές ραδιενέργειας;

    • Σε δομικά υλικά με υψηλό ποσοστό ραδιενεργών υλικών (π.χ. διάφορα κεραμικά πλακάκια, πάγκοι γρανίτη, τούβλα, τσιμέντο, ελαφρόπετρα, πέτρες από ηφαιστειακή τέφρα, φωσφογύψος κ.α.)

    • Σε φαγητό με ραδιενεργά κατάλοιπα (π.χ. λαχανικά, γάλα, κρέας και ψάρια που προέρχονται από τις πληγείσες από τη ραδιενέργεια περιοχές στην Ιαπωνία και τις γειτονικές περιοχές – οτιδήποτε έχει παραχθεί μετά τις 12 Μαρτίου 2011).

    • Σε ρολόγια που φωσφορίζουν, κεραμικά σκεύη, πυρανιχνευτές ιονισμού κ.α.

    • Στις κουζίνες που λειτουργούν με φυσικό αέριο

    • Σε νερό από πηγάδια

    • Κοντά σε πυρηνικά εργοστάσια και αντιδραστήρες, ιδιαίτερα μετά από κάποιο πυρηνικό ατύχημα (για το οποίο ενδεχομένως να μην ενημερωθεί το κοινό – ή να ενημερωθεί πολύ καθυστερημένα όπως έγινε με το ατύχημα του Τσέρνομπιλ).

    • Σε απόβλητα βιομηχανιών, νοσοκομείων (εφαρμογές πυρηνικής ιατρικής) κ.α.

    • Σε περιοχές με πολύ ψηλό υψόμετρο (υψηλότερα επίπεδα κοσμικών ακτινοβολιών)

    • Σε περιοχές με υψηλότερα ποσοστά ραδονίου, θορίου, ουρανίου κ.α. στο υπέδαφος (στην Ελλάδα: Καμμένα Βούρλα, Ικαρία, Νεράιδα Θεσπρωτίας, Καβάλα, Δοξάτο Δράμας, Μύκονος, κ.α.)

    • Σε σπήλαια, ιαματικές πηγές και ορυχεία

    • Σε ακτινοδιαγνωστικά εργαστήρια

    • Σε εργοστάσια τσιμέντου, αλουμίνας και φωσφορικών λιπασμάτων, σε γεωτρήσεις πετρελαίου και σε σταθμούς παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας με καύση λιγνίτη κ.α.

    • Στα αεροπλάνα κατά τη διάρκεια των πτήσεων

    Πως μετράμε τη ραδιενέργεια και ποια τα ασφαλή όρια έκθεσης; Τι ισχύει στην εγκυμοσύνη;

    Οι περισσότεροι μετρητές ραδιενέργειας καταγράφουν τον ρυθμό ενεργού δόσης ραδιενέργειας, που συνήθως μετράται σε μετράται σε μSv/h (μικρο σιβέρτ ανά ώρα).

    Οι φυσιολογικές τιμές ραδιενέργειας στο περιβάλλον είναι γενικά <0,3 μSv/h (π.χ. 0,13 μSv/h είναι παγκόσμιος μέσος όρος έκθεσης σε φυσικές πηγές ραδιενέργειας – εκτός ραδονίου [10] και τιμές μεγαλύτερες τιμές από 0,4 μSv/h ενεργοποιούν συναγερμό στη Φιλανδία).

    Τα όρια έκθεσης που ορίζει η νομοθεσία είναι τα εξής:

    • Ελληνικό και ευρωπαϊκό όριο επαγγελματικά εκτιθέμενων: 10 μSv/h (20 mSv/έτος – 2000 εργατοώρες το χρόνο)[11]

    • Ελληνικό όριο επαγγελματικά εκτιθέμενων κατά τη διάρκεια εγκυμοσύνης: 0,70 μSv/h (1 mSv/έτος – 1440 εργατοώρες τους 9 μήνες)

    • Ελληνικό όριο κοινού πληθυσμού: 0,11 μSv/h (1 mSv/έτος) Προσοχή: δεν περιλαμβάνονται δόσεις που οφείλονται σε ιατρικές εφαρμογές, σε ραδιονουκλίδια στο υπέδαφος, στο ανθρώπινο σώμα, στην κοσμική ακτινοβολία στο επίπεδο της θαλάσσης ή στο ραδόνιο.

    Πιθανές επιπτώσεις υγείας ανάλογα με τον ρυθμό δόσης ραδιενέργειας [12]

    • 100 μSv/h: αυξημένη πιθανότητα αρρώστιας

    • 100.000 μSv/h: ναυτία, εμετός (radiation sickness)

    • 1.000.000 μSv/h: αυξημένη πιθανότητα καρκίνου

    • 10.000.000 μSv/h: βλάβες σε όργανα και θάνατος μέσα σε λίγες ώρες

    Η αμερικανική Πυρηνική Ρυθμιστική Επιτροπή (NRC) χαρακτηρίζει ως περιοχές υψηλής ραδιενέργειας σε πυρηνικό σταθμό ή μετά από πυρηνικό ατύχημα όταν υπερβαίνονται τα 1000 μSv/h[13].

    Πολλαπλασιάζοντας τον ρυθμό δόσης με τον χρόνο έκθεσης προκύπτει και η συνολική δόση ραδιενέργειας σε ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

    Σύμφωνα με την Επιστημονική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιπτώσεις της Ατομικής Ακτινοβολίας (UNSCEAR) οι επιπτώσεις από την ραδιενέργεια στον άνθρωπο ανά δόση ακτινοβολίας είναι οι εξής:

    • <10 mSv: Δεν υπάρχει άμεση απόδειξη για επιπτώσεις υγείας

    • 10-1000 mSv: Όχι άμεσες επιπτώσεις, αυξημένη εμφάνιση συγκεκριμένων τύπων καρκίνου σε εκτεθειμένους πληθυσμούς σε υψηλότερες δόσεις ακτινοβολίας

    • 1000-10000 mSv: Ναυτία, εμετός (radiation sickness), πιθανότητα θανάτου, αυξημένη εμφάνιση συγκεκριμένων τύπων καρκίνου σε εκτεθειμένους πληθυσμούς

    • >10000 mSv: Θάνατος

    Παραδείγματα τιμών δόσης ραδιενέργειας:

    • 10ωρη πτήση με αεροπλάνο: 0,03 mSv

    • Ακτινογραφία θώρακα: 0,05 mSv

    • Αξονική τομογραφία: 10 mSv

    • Ραδόνιο (ετήσια έκθεση): 0,2-10 mSv (μέση τιμή 1,26 mSv)

    • Υπέδαφος (ετήσια έκθεση): 0,3-1 mSv (μέση τιμή 0,48 mSv)

    • Τροφές (ετήσια έκθεση): 0,2-1 mSv (μέση τιμή 0,29 mSv)

    • Κοσμική ακτινοβολία (ετήσια έκθεση): 0,3-1 mSv (μέση τιμή 0,39 mSv)

    • Ολική ετήσια έκθεση σε ραδιενέργεια από το φυσικό περιβάλλον: 1-13 mSv (μέση τιμή 2,4 mSv)

    Όπως είναι προφανές, συνηθισμένες ιατρικές εφαρμογές (ακτινογραφία, αξονική τομογραφία, σπινθηρογράφημα κ.α.) μπορεί να αυξήσουν σημαντικά την ετήσια δόση ραδιενέργειας που λαμβάνουμε.

    Ειδικά κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας (ΕΕΑΕ), που αποτελεί την εθνική ρυθμιστική αρχή στους τομείς της ασφάλειας των ακτινοβολιών και της πυρηνικής ασφάλειας, προτείνει να αναζητούνται εναλλακτικές διαγνωστικές μέθοδοι ή θεραπείες με μηδενική ή χαμηλότερη ακτινική επιβάρυνση του εμβρύου. Δείτε αναλυτικά το ενημερωτικό υλικό της ΕΕΑΕ με αναλυτικές πληροφορίες για τα επίπεδα ραδιενεργού δόσης που λαμβάνει το κύημα με διάφορες ιατρικές εφαρμογές κάνοντας κλικ εδώ.

    Μετρήστε εύκολα τα επίπεδα ραδιενέργειας στο χώρο σας με τον μετρητή Radex RD1212-ΒΤ!

    Τι είναι το ραδόνιο και που το συναντάμε;

    Το ραδόνιο είναι ένα ραδιενεργό αέριο που προέρχεται από τη διάσπαση του ουρανίου που βρίσκεται στο φλοιό της γης και αποτελεί ακόμα την κύρια πηγή έκθεσης του ανθρώπου σε ραδιενέργεια.

    Το ραδόνιο εκλύεται από το έδαφος, εισέρχεται στα κτίρια από σωληνώσεις και ρωγμές και συσσωρεύεται ιδιαίτερα σε χαμηλούς ορόφους με ελλιπή εξαερισμό.

    Οι σημερινές πρακτικές της χρήσης αεροστεγών κουφωμάτων, πορτών και λοιπών υλικών δόμησης για λόγους θερμικής μόνωσης, αυξάνουν την συγκέντρωση ραδονίου στις σύγχρονες κατοικίες.

    Ανεβασμένες τιμές ραδονίου καταγράφονται κύρια σε υπόγειους και ισόγειους χώρους, ιδιαίτερα σε περιοχές με πιο ραδιενεργό υπέδαφος (δείτε παρακάτω).

    Επίσης, κοντά σε κοντά σε καλώδια υψηλής ή μέσης τάσης, καθώς έρευνα του Πανεπιστημίου του Bristol έδειξε ότι η ύπαρξη υψηλών τιμών επιπέδων ακτινοβολιών χαμηλών συχνοτήτων αυξάνει μέχρι και 18 φορές την συσσώρευση των σωματιδίων ραδονίου στο χώρο[15].

    Σε ποιες περιοχές της Ελλάδας καταγράφονται οι πιο υψηλές τιμές ραδονίου;

    Έρευνες σε διάφορες περιοχές της χώρας έχουν εντοπίσει σημαντικό ποσοστό κατοικιών με ανεβασμένες τιμές ραδονίου.

    Έρευνα σε χώρους εργασίας σε όλη την Ελλάδα [43] έχει καταγράψει ανεβασμένες τιμές ραδονίου (>200Bq/m3) σε περίπου 10% των χώρων (συνολικό δείγμα 561 χώροι εργασίας).

    Τα Πανεπιστήμια Αθηνών και Πόρτσμουθ [44] πραγματοποιώντας δειγματοληπτικές μετρήσεις ραδονίου σε διάφορες περιοχές της χώρας έχουν καταγράψει ανεβασμένες τιμές ραδονίου (>150Bq/m3) περίπου στο 6% των κατοικιών (σε συνολικό δείγμα 797 κατοικιών) και τις παρακάτω μέγιστες συγκεντρώσεις ραδονίου:

     Περιοχή

    Bq/m3

    Αλεξανδρούπολη

    88.9

    Δωμάτια Δράμας

    492.1

    Αρναία Χαλκιδικής

    1291.3

    Θεσσαλονίκη

    188.7

    Λιτόχωρο

    96.5

    Λεπτοκαρυά Πιερίας

    137.4

    Ιωάννινα

    595.1

    Βόλος

    64.6

    Τιθωρέα

    500

    Πολύδροσο

    88.2

    Μήλος

    59.3

    Ικαρία

    199.8

    Λήμνος

    307.1

    Μυτιλήνη

    321.9

    Μολαοί Λακωνίας

    44.4

    Μεγαλόπολη

    37

    Τρίπολη

    270.1

    Σπάρτη

    92.5

    Πύργος

    53.8

    Αθήνα-Πειραιάς

    203.3

    Λαύριο Αττικής

    260.7

    Χανιά

    500

    Ρέθυμνο

    126

    Ηράκλειο

    160

    Λασίθι

    106

    Σε άλλες καταγραφές ραδονίου έχουν εντοπιστεί ανεβασμένες τιμές στις εξής περιοχές [45]:

     Περιοχή

    Bq/m3

    Νεράιδα Θεσπρωτίας

    511

    Μελιβοία Ξάνθης

    460

    Κέντρο Καβάλας

    350

    Σέλερο Ξάνθης

    320

    Πρασινάδα Δράμας

    280

    Μύκονος Κυκλάδων

    280

    Δεσκάτη Γρεβενών

    279

    Πεντάλοφο Κοζάνη

    258

    Νικίσιανη Καβάλας

    237

    Κέντρο Θεσ/νίκης

    220

    Δοξάτο Δράμας

    211

    Γενισέα Ξάνθης

    200

    Νέα έρευνα του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης στην πόλη της Ξάνθης έδειξε υψηλές τιμές ραδονίου (>200Bq/m3) στο 40% των κατοικιών που μετρήθηκαν και πολύ υψηλές (>400Bq/m3) στο 11% [47].

    Επιβεβαιώνονται δυστυχώς στοιχεία παλαιότερης έρευνας του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου της Θεσσαλονίκης όπου μέσες τιμές >200Bq/m3 είχαν καταγραφεί σε 35 από τα 77 σχολεία της περιοχής [48].

    Οι ανεβασμένες τιμές ραδονίου δεν οφείλονται στα δομικά υλικά αλλά στο υπέδαφος της περιοχής ή/και στην έλλειψη στερεών θεμελίων.

    Όπως αναφέρει ο καθηγητής κ. Κωνσταντίνος Ουζούνης, ο οποίος συμμετείχε στην νέα έρευνα «παρόλο που η έρευνά μας περιορίστηκε στον οικισμό της Παλιάς Πόλης της Ξάνθης, σημαντικές συγκεντρώσεις υπάρχουν και σε άλλες περιοχές της πόλης»[49].

    Χάρτες επιπέδων ραδονίου στην Ελλάδα

    Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας έχει δημιουργήσει χάρτη που ανανεώνεται συνεχώς στον οποίο καταγράφονται τα μέσα επίπεδα ραδονίου σε όλη τη χώρα με βάση τα δοσίμετρα ραδονίου που τοποθετεί σε διάφορες κατοικίες και χώρους εργασίας.

    Υψηλότερες τιμές με βάση τα μέχρι τώρα στοιχεία καταγράφονται στους νομούς Ιωαννίνων, Καρδίτσας, Θεσσαλονίκης, Χαλκιδικής, Καβάλας, Δράμας, Ξάνθης και Ικαρίας. Δείτε εδώ τον αναλυτικό χάρτη ραδονίου.

    Μετρήσεις ραδονίου σε όλη την χώρα έχει πραγματοποιήσει και το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο [46]. Στον χάρτη φαίνονται με πιο σκούρο χρώμα και άλλες περιοχές με ανεβασμένες τιμές ραδιενέργειας.

    Υπάρχουν επιπτώσεις στην υγεία από το ραδιενεργό αέριο ραδόνιο;

    Το ραδόνιο χρησιμοποιείται για θεραπευτικούς σκοπούς σε δεκάδες ιαματικά λουτρά ή σπηλιές ραδονίου σε όλο τον κόσμο, όπου οι ασθενείς εκτίθενται σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις ραδονίου για περιορισμένο κάθε φορά χρόνο. Ωστόσο, η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλότερα από το κανονικό επίπεδα, όπως συμβαίνει εξαιτίας της εισόδου ραδονίου από ρωγμές και σωληνώσεις στις κατοικίες και της συσσώρευσης του σε χώρους πολύωρης χρήσης, αποτελεί πιθανό επιβαρυντικό παράγοντα για τον άνθρωπο.

    Το ραδόνιο έχει ενταχθεί στα αποδεδειγμένα καρκινογόνα (Group 1 human carcinogen) από το Διεθνές Πρακτορείο Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC – International Agency for Research on Cancer) από το 1988 και σύμφωνα με τον Παγκόσμιο ΟργανισμόΥγείας[16]:

    • Το ραδόνιο είναι, μετά το κάπνισμα, η δεύτερη σημαντικότερη αιτία του καρκίνου του πνεύμονα σε πολλές χώρες.

    • Προκαλεί μεταξύ 3% και 14% όλων των καρκίνων του πνεύμονα, ανάλογα με το μέσο επίπεδο ραδονίου σε μια χώρα.

    • Είναι η κύρια αιτία του καρκίνου του πνεύμονα στους μη καπνιστές.

    • Όσο μικρότερη είναι η συγκέντρωση ραδονίου σε ένα σπίτι, τόσο χαμηλότερος είναι ο κίνδυνος.

    • Δεν υπάρχει όριο κάτω από το οποίο η έκθεση σε ραδόνιο δεν φέρει κανένα κίνδυνο.

    • Ηπιθανότητα καρκίνου του πνεύμονα αυξάνεται κατά 16% για κάθε 100 Bq/m3 αύξησης στη συγκέντρωση ραδονίου!

    Στην Ευρωπαϊκή Ένωση ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η πιο κοινή αιτία (περίπου 20%) θανάτου από καρκίνο[17].

    Με βάση επιδημιολογικές έρευνες σε εννέα χώρες της ΕΕ εκτιμήθηκε ότι περίπου το 9% των θανάτων από καρκίνο του πνεύμονα μπορεί να οφείλεται σε έκθεση σε ραδόνιο στο σπίτι. Με βάση αυτές τις επιδημιολογικές μελέτες εκτιμάται ότι το 2006, στην ΕΕ των 25, περίπου 21.000 θάνατοι από καρκίνο του πνεύμονα οφείλονταν στην έκθεση σε ραδόνιο.

    Πως μετράμε το ραδόνιο και ποια τα ασφαλή όρια έκθεσης;

    Η αξιολόγηση των επιπέδων ραδιενεργού αερίου ραδονίου σε ένα χώρο γίνεται με ψηφιακούς μετρητές ραδονίου, ανιχνευτές άλφα ή δοσίμετρα ραδονίου που καταγράφουν τη συγκέντρωση ραδονίου ανά κυβικό μέτρο (σε Bq/m3) όπου Becquerel (Bq – μπεκερέλ) ο αριθμός των ραδιενεργών διασπάσεων ανά δευτερόλεπτο. Άλλη μονάδα συγκέντρωσης ραδονίου που χρησιμοποιείται είναι το pCi/lt (πικο-κιουρί ανά λίτρο), όπου 37 Bq/m3 = 1 pCi/lt.

    Οι μέσες τιμές συγκέντρωσης ραδονίου διαφέρουν από περιοχή σε περιοχή και είναι μεγαλύτερες στους εσωτερικούς χώρους, π..χ. στις Η.Π.Α. οι μέσες τιμές είναι 15 Bq/m3 σε εξωτερικούς χώρους και 50 Bq/m3 σε εσωτερικούς χώρους[18].

    Τα επίσημα και προτεινόμενα όρια έκθεσης σε ραδόνιο είναι τα εξής:

    • Ελληνικό όριο επαγγελματικά εκτιθέμενων: 3000 Bq/m3 (2000 ετήσιες εργατοώρες)

    • Ευρωπαϊκή Ένωση[19] (προτεινόμενο για υφιστάμενα κτίρια): 400 Bq/m3

    • Ευρωπαϊκή Ένωση (προτεινόμενο για νέα κτίρια): 200 Bq/m3

    • Αμερικανικό Πρακτορείο Περιβαλλοντικής Προστασίας (EPA): 150 Bq/m3

    • Γερμανικό Ινστιτούτο Βιολογίας Κτιρίων (IBN = Institut für Baubiologie + Ökologie Neubeuern): ασθενή<30 Bq/m3, πολύ ισχυρά > 200 Bq/m3

    Μετρήστε εύκολα τα επίπεδα ραδονίου στο χώρο σας με τον ψηφιακό μετρητή ραδονίου Corentium Home!

    Αν καταγράψω ανεβασμένες τιμές ραδονίου στο χώρο μου πως μπορώ να το μειώσω;

    1. Αερίστε περισσότερο το χώρο ανοίγοντας τα παράθυρα

    2. Εντοπίστε τις ρωγμές σε τοίχους και δάπεδο και σφραγίστε τις

    3. Αν βρίσκεστε στο στάδιο της κατασκευής υπάρχει η δυνατότητα τοποθέτησης ειδικών στεγανοποιητικών μεμβρανών ή η δημιουργία κενού ή ειδικού υποδαπέδου κάτω από το δάπεδο του υπογείου

    Ποιες οι επιπτώσεις στην υγεία από τα πυρηνικά ατυχήματα;

    Κοντά στα σημεία πυρηνικών ατυχημάτων η έκθεση σε πολύ υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας μπορεί να προκαλέσει ναυτία και εμετούς, καταρράκτη, στείρωση, τριχόπτωση και σε κάποιες περιπτώσεις θάνατο[20],[21].

    Τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας λόγω ατυχήματος μπορεί να διατηρηθούν σε μια περιοχή για χρόνια.

    Τα ραδιοϊσότοπα που εκλύονται σε ένα πυρηνικό ατύχημα ρυπαίνουν τον αέρα και καταλήγουν στα λαχανικά και το πόσιμο νερό και από εκεί στα ζώα, το γάλα και τον άνθρωπο.

    Στα πυρηνικά ατυχήματα εκλύονται στην ατμόσφαιρα ραδιενεργά στοιχεία με πολύ μικρότερους χρόνους ημιζωής, που εκπέμπουν περισσότερη ακτινοβολία σε μικρότερο διάστημα και επιβαρύνουν περισσότερο τα κύτταρα συγκεκριμένων οργάνων (π.χ. ραδιενεργό ιώδιο-131, κέσιο-137, στρόντιο-90 κ.α.).

    Ωστόσο, οι εκτιμήσεις των επιστημόνων για τις επιπτώσεις στην υγεία από τα διάφορα πυρηνικά ατυχήματα διαφέρουν αρκετά, με πιο σημαντικό το παράδειγμα του πυρηνικού ατυχήματος το 1986 στο Τσέρνομπιλ[22]. Μερίδα επιστημόνων υποστηρίζει ότι το ατύχημα προκάλεσε μεγάλη αύξηση στους καρκίνους (κυρίως θυρεοειδούς και λευχαιμίες), τις γενετικές παραμορφώσεις και την πρόωρη παιδική θνησιμότητα και θεωρεί ότι οι σχετιζόμενοι θάνατοι πλησιάζουν το 1 εκατομμύριο, αριθμός που συνεχώς θα αυξάνεται[23]. Αντίθετα η Επιστημονική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιπτώσεις από την Ατομική Ενέργεια (UNSCEAR) σε πρόσφατη αναθεώρηση των επιστημονικών δεδομένων υποστήριξε ότι, εκτός από τους 57 θανάτους που προήλθαν από την αρχική έκρηξη, στη διαρροή ραδιενέργειας αποδίδονται μόνο 4000 περιστατικά καρκίνου του θυρεοειδούς[24]. Να σημειωθεί ότι η  έλλειψη ιωδίου στη διατροφή των κατοίκων των συγκεκριμένων περιοχών αποτέλεσε πρόσθετο παράγοντα στην ανάπτυξη του καρκίνου θυρεοειδούς[25]. Επίσης, η εκκένωση περιοχών, η ανεργία και τα οικονομικά προβλήματα που ακολούθησαν το ατύχημα επηρέασαν ψυχολογικά μεγάλη μερίδα πληθυσμού, γεγονός που από μόνο του είχε αρνητικές επιπτώσεις υγείας.  

    Πως συγκρίνεται το πυρηνικό ατύχημα της Φουκοσίμα με αυτό του Τσέρνομπιλ;

    Στην κλίμακα επικινδυνότητας πυρηνικών ατυχημάτων, το ατύχημα στο Τσερνομπίλ, που είχε θεωρηθεί το μεγαλύτερο μέχρι τώρα, ήταν βαθμού 7. Το ατύχημα στην Φουκοσίμα ενώ αρχικά χαρακτηριζόταν βαθμού 4, πρόσφατα αναβαθμίστηκε σε βαθμού 7 (ανακοίνωση του Διεθνούς Πρακτορείου Πυρηνικής Ενέργειας στις 12 Απριλίου 2011[26]). Στο Τσέρνομπιλ είχε σημειωθεί έκρηξη και ο καπνός από τη φωτιά μετέφερε μεγάλες ποσότητες ραδιενεργών υλικών για περίπου 10 μέρες σε όλη την Ευρώπη, μολύνοντας σημαντικά το νερό και τα τρόφιμα. Στη Φουκοσίμα υπάρχει σταδιακή ρύπανση του αέρα η οποία μπορεί να ξεπεράσει συνολικά αυτή του Τσέρνομπιλ, αφού υπάρχουν πολύ περισσότερα πυρηνικά καύσιμα (1760 τόνοι έναντι μόνο 180) και η διαρροή ραδιενέργειας μπορεί να συνεχιστεί για δεκαετίες[27]. Η κύρια διαρροή ραδιενέργειας προς το παρόν γίνεται προς τη θάλασσα ρυπαίνοντας τα ψάρια και τα φύκια.  

    Υπάρχει κίνδυνος για την Ελλάδα λόγω της διαρροής ραδιενέργειας από τους πυρηνικούς αντιδραστήρες στην Ιαπωνία;

    Για απομακρυσμένες χώρες όπως η Ελλάδα το πρόβλημα δεν είναι τόσο η αύξηση των επιπέδων ραδιενέργειας στην ατμόσφαιρα, αλλά η αυξημένη κατανάλωση ραδιενεργών στοιχείων μέσω της τροφικής αλυσίδας. Η Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας που πραγματοποιεί συνεχώς μετρήσεις στον αέρα, το νερό της βροχής, τα χόρτα, το γάλα από ζώα ελευθέρας βοσκής και το πόσιμο νερό, διαβεβαιώνει ότι «πρόκειται για εξαιρετικά μικρές συγκεντρώσεις, οι οποίες είναι πολύ κάτω από τα επιτρεπτά όρια ασφαλείας» . Η ΕΕΑΕ υποστηρίζει επίσης ότι οι ποσότητες ραδιενέργειας που ανιχνεύτηκαν στις τροφές «δεν ενέχουν τον παραμικρό κίνδυνο για την υγεία ή το περιβάλλον» και ότι «δεν απαιτείται κανένα απολύτως μέτρο προστασίας και καμία αλλαγή στις διατροφικές ή άλλες συνήθειες του πληθυσμού» (ανακοίνωση στις 5 Απριλίου 2011[28] – για νεότερες ανακοινώσεις επισκεφτείτε την ιστοσελίδα της ΕΕΑΕ: http://www.eeae.gr). Αντίθετα, η γαλλική Επιτροπή Έρευνας και Πληροφορίας για τη Ραδιενέργεια (CRIIRAD), που επίσης μετρά τα επίπεδα ραδιενεργών στοιχείων, σε έκθεσή της αναφέρει ότι συγκεκριμένες τροφές είναι λογικό να αποφεύγονται ειδικά από τα παιδιά και τις εγκύους, δεδομένου ότι δεν μπορεί να προβλεφθεί για πόσο καιρό θα συνεχιστεί η ραδιενεργός ρύπανση της τροφικής αλυσίδας.

    Πόσο υπαρκτός είναι ο κίνδυνος πυρηνικού ατυχήματος σήμερα;

    Τα πυρηνικά ατυχήματα δεν αποτελούν σπάνιο φαινόμενο. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περισσότερα από 152 περιστατικά διαρροής ραδιενέργειας σε πυρηνικά εργοστάσια, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, πυρηνικές δοκιμές κ.α. [5]

    Σε πολλές περιπτώσεις πυρηνικών διαρροών και ατυχημάτων, όπως στο Τσερνομπίλ, το κοινό ενημερώνεται καθυστερημένα, με αποτέλεσμα να μην προλαβαίνει να λάβει μέτρα προφύλαξης.

    Με τον μετρητή ραδιενέργειας Radex RD1212 μπορείτε να διαπιστώνετε πρώτοι κάθε αύξηση των επιπέδων ραδιενέργειας στην περιοχή σας!

    Για την Ελλάδα ο σημαντικότερος κίνδυνος προέρχεται από τους 143 ευρωπαϊκούς πυρηνικούς σταθμούς, με κοντινότερους σε εμάς αυτούς της Βουλγαρίας, της Ρουμανίας, της Ουγγαρίας και της Τσεχίας. Πυρηνικά εργοστάσια σχεδιάζει να δημιουργήσει και η Τουρκία, η Αλβανία και η ΠΓΔΜ. Όλες οι χώρες που χρησιμοποιούν πυρηνική ενέργεια υποστηρίζουν ότι δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος αλλά όπως χαρακτηριστικά αναφέρει ο Ιάπωνας ειδικός στην πυρηνική ενέργεια Hiroshe Takashi, αν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες ήταν τόσο ασφαλείς, δεν θα τους έχτιζαν σε απομακρυσμένα μέρη, αλλά στα κέντρα των πόλεων ώστε να γλιτώσουν τις ενεργειακές απώλειες λόγω μεταφοράς στα καλώδια[[6]]. 

    Τρόποι μείωσης της έκθεσης σε ραδιενέργεια από πυρηνικό ατύχημα

    • Αποφύγετε την κατανάλωση λαχανικών, κρέατος, ψαριών και γάλακτος που προέρχονται από τις πληγείσες από τη ραδιενέργεια περιοχές.

    • Οι μεγαλύτερες συγκεντρώσεις ραδιοϊσοτόπων υπάρχουν στα φυλλώδη λαχανικά (π.χ. μαρούλι, σπανάκι, λάχανο κλπ), με εξαίρεση αυτά που παράγονται σε θερμοκήπια.

    • Πλύνετε καλά τα λαχανικά πριν τα καταναλώσετε (αν και η γαλλική Επιτροπή Έρευνας και Πληροφορίας για τη Ραδιενέργεια υποστηρίζει ότι η πρακτική αυτή δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική).

    • Επίσης τα ραδιοϊσότοπα συγκεντρώνονται ιδιαίτερα στο γάλα, την κρέμα και το τυρί από ζώα που βόσκουν έξω και τρέφονται με χόρτα (πιο επιβαρημένο το πρόβειο).

    • Χρησιμοποιείστε φίλτρο νερού (π.χ. άνθρακα) για το νερό που πίνετε.

    • Η λήψη ιωδιούχου καλίου προτείνεται μόνο πριν ή ακριβώς μετά την έκθεση σε υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας (δεν ενδείκνυται για τη χώρα μας). Το ιώδιο προστατεύει μόνο το θυρεοειδή, αφού τον γεμίζει, εμποδίζοντας την απορρόφηση του ραδιενεργού ιωδίου.

    • Μην ξεκινήσετε προληπτικά την λήψη ιωδίου, καθώς έχει και αυτή αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία. Φροντίστε να καλύπτετε τις καθημερινές ανάγκες του οργανισμού σε ιώδιο μέσω της διατροφής (φυσικές πηγές ιωδίου: θαλασσινά, τυρί κ.α.). Για κάποιον που έχει έλλειψη ιωδίου στη διατροφή του ίσως έχει νόημα η λήψη συμπληρωμάτων φυκιών (π.χ. Kelp) τα οποία περιέχουν ιώδιο αλλά σε χαμηλότερες δοσολογίες.

    • Με την ίδια λογική, πιθανή προστασία ίσως προσφέρουν συμπληρώματα βιταμινών και μετάλλων που περιέχουν και ποσότητες μη ραδιενεργών μορφών κεσίου και στροντίου.

    • Άλλα συμπληρώματα που προτείνονται είναι το NAC (N-Acetyl-Cysteine), η χλωρέλα, η σπιρουλίνα, η πηκτίνη κ.α.

    • Η παραμονή σε εσωτερικούς χώρους με κλειστά παράθυρα ή η χρήση ειδικής μάσκας με φίλτρο για τα ραδιενεργά σωματίδια, είναι μέτρα που θεωρούμε ότι αφορούν μόνο την Ιαπωνία και τις κοντινές της χώρες.

    Ποιες οι επιπτώσεις υγείας από την έκθεση σε ραδιενέργεια;

    Η Επιστημονική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιπτώσεις της Ατομικής Ακτινοβολίας (UNSCEAR)[9] εξηγεί αναλυτικά το μηχανισμό δράσης των ιονίζουσων ακτινοβολιών:

    «Όταν ακτινοβολία περνά μέσα από υλικό, προκαλεί ιονισμό που μπορεί να βλάψει τις χημικές δομές (…) Αυτό δεν είναι σημαντικό, εάν η επισκευή τρων βλαβών είναι επιτυχής ή εάν ο αριθμός των κυττάρων που θανατώνονται δεν είναι μεγάλος.

    Ωστόσο, είναι δυνατόν το DNA να μην διορθωθεί σωστά (…)το κύτταρο να επιβιώσει και η μετάλλαξη στο DNA να αντιγραφεί καθώς το κύτταρο διαιρείται. Αυτό μπορεί να είναι η αρχή μιας διαδικασίας που θα μπορούσε τελικά να οδηγήσει σε σχηματισμό ενός καρκίνου.

    Η σοβαρότητα της κάθε άμεσης επίδρασης (από τη ραδιενέργεια) θα εξαρτηθεί από το συνολικό ποσό της έκθεσης σε ακτινοβολία μέσα σε μια δεδομένη χρονική περίοδο που ονομάζεται δόση ακτινοβολίας.

    Εάν ένα άτομο έχει εκτεθεί σε πολύ υψηλά επίπεδα ακτινοβολίας για σημαντικό χρονικό διάστημα και η συσσωρευμένη δόση είναι υψηλή, ένας μεγάλος αριθμός κυττάρων μπορεί να σκοτωθεί. Αυτό προκαλεί σοβαρή βλάβη στο άτομο που έχει εκτεθεί π.χ. εγκαύματα στο δέρμα, τριχόπτωση, στειρότητα, βλάβη στα αγγεία συστήματα παραγωγής και το ανοσοποιητικό σύστημα (…) σε πολύ υψηλές δόσεις, η ανάρρωση δεν είναι δυνατή, οδηγώντας στο θάνατο σε ημέρες ή εβδομάδες.

    Σε χαμηλότερες δόσεις ακτινοβολίας, κάτω από τα επίπεδα που συνδέονται με την πρώιμη έναρξη του τραυματισμού λόγω του θανάτου των κυττάρων, ένας εκτεθειμένος πληθυσμός μπορεί να παρουσιάσει αυξημένη συχνότητα εμφάνισης ορισμένων τύπων καρκίνου, χρόνια με δεκαετίες αργότερα, σε σύγκριση με πληθυσμούς που δεν είχαν εκτεθεί.

    Από την άποψη αυτή ιονίζουσα ακτινοβολία είναι καρκινογόνο παρόμοιο με τον καπνό του τσιγάρου και η συχνότητα εμφάνισης καρκίνου αυξάνει στον πληθυσμό ανάλογα με τη δόση ακτινοβολίας που λαμβάνει.».

    Ποιοι παράγοντες σχετίζονται με τις επιπτώσεις από ιονίζουσες ακτινοβολίες;

    Είδος ιονίζουσας ακτινοβολίας

    Σωματίδια α: επικίνδυνα κυρίως όταν γίνεται κατάποση τους μέσω του φαγητού ή εισπνοή τους μέσω του αέρα (ραδόνιο). Μπορούν εύκολα να θωρακιστούν ακόμη και με ένα κομμάτι χαρτί

    Σωματίδια β: επικίνδυνα κυρίως όταν γίνεται κατάποση τους μέσω του φαγητού ή εισπνοή τους μέσω του αέρα. Μπορούν να θωρακιστούν με κάποιο λεπτό φύλλο μετάλλου (π.χ. αλουμίνιο)

    Ακτινοβολία γ, Χ: έχουν μεγάλη διεισδυτικότητα και μπορούν να ταξιδέψουν αρκετά μέτρα στον αέρα. Θωρακίζονται δύσκολα με συγκεκριμένο πάχος τσιμέντου, μόλυβδου, χάλυβα κ.α.

    Εσωτερική VS Εξωτερική έκθεση

    Οι επιστήμονες συχνά δεν διαχωρίζουν την εξωτερική δόση ραδιενέργειας από αυτή που δεχόμαστε εσωτερικά όταν έχουμε εισπνεύσει ή καταναλώσει ένα ραδιενεργό υλικό. Το γεγονός αυτό είναι παραπλανητικό αφού όπως αναφέρει και ο πρώην γραμματέας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τους Κινδύνους από Ακτινοβολίες «είναι σαν να συγκρίνουμε το να ζεσταινόμαστε δίπλα σε φωτιά με το να καταπίνουμε αναμμένο κάρβουνο!»[7]. Σύμφωνα με επιστημονική θεωρία, η μακροχρόνια έκθεση σε πολύ χαμηλά επίπεδα ραδιενέργειας (όπως συμβαίνει λόγω της κατανάλωσης κάποιων ραδιενεργών στοιχείων) είναι εκατομμύρια φορές πιο βλαβερή από την μικρής διάρκειας εξωτερική έκθεση σε υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας (Petkaou Effect) και είναι πιθανό να σχετίζεται με την ανάπτυξη καρκίνου και άλλων ασθενειών[8].  

    Χρόνος εξασθένησης

    Ένα χαρακτηριστικό πολλών ραδιενεργών υλικών είναι ο μεγάλος χρόνος ημιζωής (half life) δηλαδή το διάστημα που απαιτείται για ένα ραδιενεργό στοιχείο να χάσει το 50% της ενέργειας του. Αυτά τα υλικά παραμένουν εκατομμύρια χρόνια ραδιενεργά μέχρι να εξασθενήσουν. Ωστόσο, ραδιενεργά στοιχεία με μεγάλο χρόνο ημιζωής (π.χ. 700 εκατομμύρια χρόνια το ουράνιο-235) έχουν πολύ αργό ρυθμό εξασθένησης υποβάλλοντας μας σε αμελητέα ραδιενέργεια σε σχέση με αυτή που λαμβάνουμε από τη φύση ή το ίδιο μας το σώμα (π.χ. το κάλιο-40 στο σώμα μας έχει χρόνο ημιζωής τα 1400 εκατομμύρια χρόνια). Αντίθετα ραδιενεργά στοιχεία με πολύ μικρότερους χρόνους ημιζωής (που συνήθως εκλύονται στην ατμόσφαιρα από τα πυρηνικά ατυχήματα), εκπέμπουν περισσότερη ακτινοβολία σε μικρότερο διάστημα και επιβαρύνουν περισσότερο τα κύτταρα συγκεκριμένων οργάνων. Για παράδειγμα το ραδιενεργό ιώδιο-131 (με 8 μέρες χρόνο ημιζωής) συσσωρεύεται κυρίως στο θυρεοειδή και με παρατεταμένη κατανάλωση προκαλεί τη δυσλειτουργία του ή/και καρκίνο. Αντίστοιχα τα ραδιενεργά στοιχεία κέσιο-137 (που συσσωρεύεται στους μυς και το λίπος) και το στρόντιο-90 (που συσσωρεύεται στα κοκάλα) έχουν περίπου 30 χρόνια χρόνο ημιζωής και όταν τα καταναλώσουμε επηρεάζουν σημαντικά τα κύτταρα μας για δεκαετίες μέχρι να εξασθενήσουν (το στρόντιο-97 συνδέεται με τη λευχαιμία).  

    Δόση ραδιενέργειας

    Η πιο διαδεδομένη μονάδα μέτρησης της ραδιενέργειας είναι η ενεργός δόση Sievert (Sv-Σιβέρτ) που εξαρτάται από το είδος της ακτινοβολίας (α, β, γ, Χ κλπ) και την απορροφούμενη από το ανθρώπινο σώμα ενέργεια. Άλλη μονάδα δόσης ραδιενέργειας που χρησιμοποιείται είναι το rem (ρεμ) όπου 1 rem = 0,01 Sv.

    Κατά πολλούς, πιο αξιόπιστο μέγεθος από την ενεργό δόση, για την πρόβλεψη επιπτώσεων υγείας είναι ο ρυθμός ενεργού δόσης που συνήθως μετράται σε μετράται σε μSv/h (μικρο σιβέρτ ανά ώρα).

    Υψηλές τιμές ωραίας δόσης ραδιενέργειας που διατηρούνται για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα προφανώς είναι πιο επικίνδυνες για τον άνθρωπο.

    Τυπικό παράδειγμα αποτελούν τα υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας λόγω πυρηνικού ατυχήματος που μπορεί να διατηρηθούν σε μια περιοχή για χρόνια.

    Είναι η ραδιενέργεια πάντα βλαβερή;

    Όπως εξηγήθηκε παραπάνω, οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από την κάθε μορφή ραδιενέργειας εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες όπως το είδος της ραδιενέργειας, την ενεργό δόση ραδιενέργειας, τον ρυθμό ενεργού δόσης, τον χρόνο έκθεσης, από το αν η έκθεση είναι εξωτερική ή εσωτερική αλλά και από τον χρόνο εξασθένησης του κάθε ραδιενεργού στοιχείου.  

    Δεδομένου ότι ο άνθρωπος ήταν πάντοτε εκτεθειμένος σε ραδιενέργεια από το φυσικό περιβάλλον και ραδιενεργές εξασθενήσεις γίνονται συνέχεια στο ανθρώπινο σώμα, ο οργανισμός μας έχει αναπτύξει κάποιους μηχανισμούς προσαρμογής σε αυτή.

    Όπως αναφέρει και η Επιστημονική Επιτροπή των Ηνωμένων Εθνών για τις Επιπτώσεις της Ατομικής Ακτινοβολίας (UNSCEAR) «Η βλάβη από τη ραδιενέργεια συνήθως θα επισκευαστεί από αυτές τις κανονικές διαδικασίες επισκευής κυττάρων».

    Μερίδα επιστημόνων υποστηρίζει ότι οι βλάβη στα κύτταρα που προκαλεί η ιονίζουσα ακτινοβολία, όταν είναι ελεγχόμενη, μπορεί να ενισχύσει τον οργανισμό, όπως ακριβώς γίνεται με την παραγωγή ελευθέρων ριζών ή/και τη περιορισμένη φλεγμονή κατά τη διάρκεια της φυσικής άσκησης. Δεν είναι τυχαίο άλλωστε ότι η έκθεση σε συγκεκριμένα είδη ραδιενέργειας, γινόταν ηθελημένα εδώ και αιώνες για θεραπευτικούς σκοπούς.

    Radiation Hormesis = Λίγη ραδιενέργεια κάνει καλό!

    Μερίδα επιστημόνων επικαλούμενη την θεωρία Hormesis, υποστηρίζει ότι η ραδιενέργεια μπορεί να έχει και ενισχυτική για τον ανθρώπινο οργανισμό επίδραση. Σύμφωνα με την Hormesis (από την ελληνική λέξη ορμή), οι αρνητικές επιπτώσεις από τοξικές ουσίες, ραδιενέργεια κλπ δεν είναι γραμμικώς ανάλογες με την ποσότητα της έκθεσης. Συγκεκριμένες δόσεις είναι ωφέλιμες για τον οργανισμό αφού προκαλούν την διέγερση όλων των συστημάτων του οργανισμού για την επιδιόρθωση των προσωρινών βλαβών. Συγκεκριμένα η περιοδική έκθεση σε μικρές ή μεσαίες δόσεις ραδιενέργειας (Radiation Hormesis):  

    • Προκαλεί ελεγχόμενες βλάβες στο DNA οι οποίες διεγείρουν το ανοσοποιητικό σύστημα και τους μηχανισμούς επιδιόρθωσης του γενετικού υλικού[29].

    • Αναζωογονεί τα κύτταρα, ενεργοποιεί σημαντικά ένζυμα βοηθώντας στην ρύθμιση του στρες και καταστέλλει τον καρκίνο, την υπέρταση και το διαβήτη[30].

    • Αποτελεί άσκηση για το ανοσοποιητικό σύστημα. «Είναι σαν να κάνουμε push ups» αναφέρει χαρακτηριστικά ο καθηγητής πυρηνικής μηχανικής του πανεπιστήμιου της Μασαχουσέτης Gilbert Brown[31].

    • Βελτιώνει σημαντικά τα ποσοστά επιβίωσης πειραματόζωων από την έκθεση σε υψηλά επίπεδα ραδιενέργειας[32]. Αντίστοιχα, οι κάτοικοι φυσικά ραδιενεργών περιοχών παρουσιάζουν τις μισές χρωμοσωματικές ανωμαλίες από τους υπόλοιπους όταν δεχτούν υψηλή δόση ακτινοβολίας[33].

    • Είναι απαραίτητη για την φυσιολογική λειτουργία του οργανισμού, όπως οι βιταμίνες και τα μέταλλα, σύμφωνα με τον ερευνητή Δρ. Luckey[34]. Ο ίδιος θεωρεί ότι ο σύγχρονος άνθρωπος με τη λιγοστή του επαφή με τον ήλιο και τη φύση υποφέρει από «έλλειψη ραδιενέργειας».

    • Ήταν πολύ διαδεδομένη στις αρχές του 20ου αιώνα στην ιατρική κοινότητα. Ο Αμερικανικός Ιατρικός Σύλλογος είχε προωθήσει τη χρήση ραδιενεργού ράδιου σε διάφορες θεραπείες. Το νερό με ράδιο πουλιόταν σαν ελιξίριο υγείας[35].

    • Χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση διαφόρων συμπτωμάτων με την τοποθέτηση ραδιενεργών πετρωμάτων σε διάφορα σημεία του σώματος (πωλούνται και στο ίντερνετ[36]!).

    • Εφαρμόζεται σε ολόκληρο το σώμα σαν εναλλακτική θεραπεία για τον καρκίνο. Έχει μάλιστα ενισχυτική επίδραση στον οργανισμό[37], σε αντίθεση με την υψηλότερη έντασης ιονίζουσα ακτινοβολία που χρησιμοποιείται τοπικά στις συνηθισμένες ακτινοθεραπείες και έχει πολλές παρενέργειες.

    • Χρησιμοποιείται για τη θεραπεία αρθρίτιδας[38], άσθματος[39] και πληθώρας άλλων ασθενειών[40] σε δεκάδες ιαματικά λουτρά ραδιενεργού ραδονίου (radon spas) σε όλο τον κόσμο (στην Ελλάδα: στα Καμένα Βούρλα, την Ικαρία κ.α.).

    • Τα επίπεδα ραδιενέργειας στα ιαματικά λουτρά ραδονίου μπορεί να είναι πολύ ανεβασμένα – π.χ. στη Μοντάνα των Η.Π.Α. είναι 400 φορές μεγαλύτερα από το συνιστώμενο όριο από το αμερικανικό Πρακτορείο Περιβαλλοντικής Προστασίας (EPA)[41]!

    Μόνο οι ιονίζουσες ακτινοβολίες έχουν επιπτώσεις στην υγεία;

    Ο συνήθης διαχωρισμός των ηλεκτρομαγνητικών ακτινοβολιών σε ιονίζουσες και μη, δημιουργεί την λανθασμένη εντύπωση ότι η μόνη βιολογικά επιβλαβής διαδικασία είναι ο ιονισμός και ότι οι μη ιονίζουσες ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες από το ηλεκτρικό δίκτυο, τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας, τα ασύρματα τηλέφωνα, WiFi κλπ δεν είναι βλαβερές.

    Ωστόσο, σε αντίθεση με τις ραδιενεργές ιονίζουσες ακτινοβολίες που υπήρχαν πάντοτε κατά την εξέλιξη του ανθρωπίνου είδους, οι μη ιονίζουσες ακτινοβολίες είναι επί το πλείστον τεχνητές και έχουν εισαχθεί πρόσφατα στο περιβάλλον, ενώ σύμφωνα με μερίδα επιστημόνων πολύ χαμηλά επίπεδα έκθεσης σε μη ιονίζουσες ακτινοβολίες μπορούν μακροπρόθεσμα να προκαλέσουν σημαντικές επιπτώσεις στην υγεία, μέσω πολλών βιολογικών μηχανισμών που δεν έχουν σχέση με τον ιονισμό.

    Διαβάστε περισσότερα για τις επιπτώσεις των μη ιονίζουσων ακτινοβολιών..

    Με τον Έλεγχο Ηλεκτρομαγνητικής Επιβάρυνσης θα μάθετε πόση ακτινοβολία δέχεστε στους χώρους όπου περνάτε τον περισσότερο χρόνο σας και όλους τους απλούς τρόπους για να την μειώσετε.


    1. World Health Organization, Radon and cancer

    2. Radon Prevention and Remediation (RADPAR) funded from the European Commission DG SANCO Second Public Health Programme

    3. Roger Eckhardt, Ionizing Radiation, Los Alamos Science, Number 23

    4. Radiation exposure, average in Germany, http://www.euronuclear.org/info/encyclopedia/r/radiation-exposure-ger.htm

    5. UNSCEAR 2008 REPORT: VOLUME I, page 15

    6. Hirose Takashi, What They’re Covering Up at Fukushima

    7. Chris Busby, Deconstructing Nuclear Experts

    8. John W. Apsley, II, MD(E), DC, Radiation Toxicity Antidotes, http://www.doctorapsley.com

    9./10. UNSCEAR, the United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation, http://www.unscear.org/unscear/en/faq.html

    11.Κανονισμοί Ακτινοπροστασίας, ΦΕΚ/β/216/6.3.2001 (ολόσωμη έκθεση)

    12. http://www.gavinshoebridge.com/news/basic-guide-to-radiation-levels-in-%C2%B5svh-and-msvh/

    13. Wikipedia, Orders of magnitude (radiation)

    15. Henshaw DL, Ross AN, Fews AP, Preece AW., Enhanced deposition of radon daughter nuclei in the vicinity of power frequency electromagnetic fields., Physics Laboratory, University of Bristol, UK,  Int J Radiat Biol. 1996 Jan;69(1):25-38.

    16. World Health Organization, Radon and cancer

    17. Radon Prevention and Remediation (RADPAR) funded from the European Commission DG SANCO Second Public Health Programme

    18. US Environmental Protection Agency, A Citizen’s Guide to Radon http://www.epa.gov/radon/pubs/citguide.html19. European Commission (EC) (αναφορά από Radon Legislation and National Guidelines, Swedish Radiation Protection Institute)

    20. Acute Radiation Syndrome, Wikipedia

    21. http://depletedcranium.com/putting-radiation-exposure-in-context/

    22. Chernobyl disaster, Wikipedia

    23. Alexey V. Yablokov, Vassily B. Nesterenko, Alexey V. Nesterenko, Chernobyl: Consequences of the Catastrophe for People and the Environment

    24. The Chernobyl accident, UNSCEAR’s assessments of the radiation effects, http://www.unscear.org/unscear/en/chernobyl.html#Conclusions

    25. Tom Bethell, Underdosed – Could toxins and Radiation be food for you?, The American Spectator, July-August 2002

    26. http://www.iaea.org/newscenter/news/tsunamiupdate01.html

    27. Fukushima radioactive fallout nears Chernobyl levels, http://www.newscientist.com/article/dn20285-fukushima-radioactive-fallout-nears-chernobyl-levels.html

    28. http://www.eeae.gr/gr/index.php?menu=2&fvar=html/president/_ana_anakoinosi_05_04_2011

    29. Feinendegen LE. Evidence for beneficial low level radiation effects and radiation hormesis

    30. Resolving the Controversy over the Beneficial Effects of Ionizing Radiation, J. Cuttler, Conference on the Effects of Low and Very Low Doses of Ionizing Radiation, World Council of Nuclear Workers

    31. Matthew Shaffer, Another 3 Mile Island

    32. Biology and Medicine, Interview with Dr. Sadao Hattori, 21st Cantury Science & Technology

    33. Ghiassi-nejad et al, VERY HIGH BACKGROUND RADIATION AREAS OF RAMSAR, IRAN: PRELIMINARY BIOLOGICAL STUDIES, Health Physics January 2002, Volume 82, Number 1

    34. J. Muckerheide, It’s time to tell the truth about the helath benefits of Low – Dose Radiation, 21st Cantury Science & Technology, Summer 2000

    35. J. Cuttler, M. Pollycove, Can Cancer be treated with Low Doses of Radiation?, Journal of American Physicians and Surgeons, Volume 8, No 4, Winter 2003

    36. http://www.nighthawkminerals.com

    37. J. Cuttler, M. Pollycove, Can Cancer be treated with Low Doses of Radiation?, Journal of American Physicians and Surgeons, Volume 8, No 4, Winter 2003

    38. Albrecht Falkenbach et al, Radon therapy for the treatment of rheumatic diseases—review and meta-analysis of controlled clinical trials, Rheumatology International Volume 25, Number 3

    39. Mitsunobu F. et al, Elevation of antioxidant enzymes in the clinical effects of radon and thermal therapy for bronchial asthma, J. Radiat. Res., 44, 95-99 (2003)

    40. Neda T. et al, Radon concentration levels in dry CO2 emanations from Harghita Băi, Romania, used for curative purposes, Journal of Radioanalytical and Nuclear Chemistry Volume 277, Number 3

    41. Tom Bethell, Underdosed – Could toxins and Radiation be food for you?, The American Spectator, July-August 2002

    42. Φωτογραφία εισόδου ραδονίου σε σπίτι από The South Carolina Institute for Energy Studies, State Indoor Radon Program, http://www.clemson.edu/scies/RadonProgram.htm

    43. Pilot study of indoor radon in Greek workplaces, Clouvas et al

    44. EXPOSURE OF GREEK POPULATION FROM RESIDENTIAL RADON -LATEST RESULTS, Louizi et al, Nikolopoulos et al

    45. Χρήστος Κασταμονίτης, περιοδικό HELLENIC NEXUS Αύγουστος-Σεπτέμβριος 2007, http://thesecretrealtruth.blogspot.com/2012/10/blog-post_1179.html

    46. Natural Radioactivity Mapping of Greek Surface Soils, Anagnostakis et al, Determination of depleted uranium inenvironmental samples by gammaspectroscopictechniques, Anagnostakis et al

    47. Radon and radioactivity at a town overlying Uranium ores in northern Greece. Kourtidis et al

    48. Indoor radon measurements in areas of northern Greece with relatively high indoor radon concentrations, Clouvas et al

    49. Υψηλά ποσοστά του καρκινογόνου ραδονίου στην Παλιά Ξάνθη, http://www.e-thrakinews.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=7782:2012-03-08-17-53-59&catid=206

     

    ==============================================

    Τρόποι προστασίας από ακτινοβολίες κινητών, ασύρματων, κεραιών, πυλώνων κ.α.

    Απλές συμβουλές και λύσεις για να μειώσετε εύκολα την καθημερινή σας έκθεση σε τεχνητά ηλεκτρομαγνητικά πεδία από κεραίες κινητής τηλεφωνίας, κινητά και ασύρματα τηλεφώνα, μόντεμ-ρούτερ (Wi-Fi), ηλεκτρικές συσκευές, καλώδια και πυλώνες υψηλής τάσης, μετασχηματιστές κ.α.

    Για να διαπιστώσετε αν, στους χώρους όπου περνάτε τον περισσότερο χρόνο σας,  υπάρχουν υπερβάσεις των προτεινόμενων ορίων έκθεσης, εξαιτίας εμφανών και μη πηγών ακτινοβολίας (ασύρματες συσκευές γειτόνων, καμουφλαρισμένες κεραίες κινητής τηλεφωνίας, καλώδια ΔΕΗ, αγείωτες ηλεκτρικές συσκευές, σφάλματα στην ηλεκτρική καλωδίωση κ.α.), αγοράστε ή ενοικιάστε απλούς στη χρήση μετρητές ακτινοβολίας ή ζητήστε τον Έλεγχο Ηλεκτρομαγνητικής Επιβάρυνσης των χώρων σας από εξειδικευμένο μηχανικό.

    Κινητά τηλέφωνα

    • Απομακρύνετε το κινητό από το κεφάλι σας κατά την διάρκεια των κλήσεων, χρησιμοποιώντας ανοιχτή ακρόαση ή καλώδιο hands-free.
    • Μην έχετε το τηλέφωνο στην τσέπη σας όταν μιλάτε από hands free, καθώς τα γεννητικά όργανα είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στις ασύρματες ακτινοβολίες.
    • Περιορίστε το χρόνο ομιλίας σας από κινητό τηλέφωνο, χρησιμοποιώντας το όταν είναι πραγματικά απαραίτητο – επικοινωνήστε καλύτερα με SMS
    • Προτιμήστε τις σταθερές τηλεφωνικές γραμμές, ιδιαίτερα όταν κάνετε κλήσεις μεγάλης διάρκειας.
    • Προτιμήστε να κάνετε κλήσεις όταν έχετε σήμα 3G καθώς η εκπεμπόμενη ακτινοβολία του κινητού είναι πολύ λιγότερη από ότι όταν έχετε σήμα 2G.
    • Αποφεύγετε να χρησιμοποιείτε το κινητό τηλέφωνο σε σημεία με κακό σήμα όπου το τηλέφωνο εκπέμπει σε πλήρη ισχύ για να συνδεθεί (καλύτερο σήμα υπάρχει συνήθως δίπλα στα παράθυρα).
    • Αποφεύγετε τη χρήση του κινητού τηλεφώνου στο αυτοκίνητο, σε τρένα, πλοία, λεωφορεία κλπ αφού η ακτινοβολία του ανακυκλώνεται εσωτερικά ανακλώμενη στις μεταλλικές επιφάνειες, ενώ καθώς μετακινήστε το κινητό εκπέμπει σε πλήρη ισχύ γιατί συνεχώς προσπαθεί να συνδεθεί με την πλησιέστερη κεραία.
    • Η χρήση ακουστικού bluetooth δεν συνιστάται αφού αποτελεί ασθενή αλλά μόνιμη πηγή ακτινοβολίας (εξαίρεση: όταν μιλάτε πολύ στο κινητό τηλέφωνο και ιδιαίτερα σε χώρους με κακό σήμα, είναι προτιμότερο να έχετε το τηλέφωνο μακριά και να μιλάτε από το bluetooth).
    • Μοιράζετε τον χρόνο ομιλίας σας κρατώντας το κινητό και από τις δύο πλευρές του κεφαλιού.
    • Μην αφήνετε το τηλέφωνο ανοιχτό δίπλα σας όταν κοιμάστε, αφού και σε stand by στέλνει σήμα κάθε λίγα λεπτά στην πλησιέστερη κεραία κινητής τηλεφωνίας (σε 2G mode).
    • Προτιμήστε κινητά τηλέφωνα στα οποία η κεραία είναι εμφανής εξωτερικά (και όχι ενσωματωμένη εσωτερικά όπως συμβαίνει στα περισσότερα μοντέλα) γιατί εκπέμπει πιο αποτελεσματικά και με λιγότερη ισχύ για να πιάσει σήμα.
    • Αν χρησιμοποιείτε smartphone, ενεργοποιείτε την δυνατότητα κατεβάσματος δεδομένων μέσω Wi-Fi ή του δικτύου κινητής τηλεφωνίας, μόνο την ώρα που θέλετε να περιηγηθείτε στο ίντερνετ. Τα περισσότερα applications, κατεβάζουν συνέχεια δεδομένα όταν μπορούν, αυξάνοντας σημαντικά την ακτινοβολία που εκπέμπει το κινητό σας.

    Περισσότερα για τα κινητά τηλέφωνα και τις επιπτώσεις τους…

    Κεραίες Κινητής Τηλεφωνίας

    • Οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας (σταθμοί βάσης) ακτινοβολούν συνεχώς.
    • Είναι εγκατεστημένες στις οροφές κατοικιών και χώρων εργασίας ή σε υψώματα (κυρίως δίπλα σε δρόμους μεγάλης κυκλοφορίας, σε κτίρια του ΟΤΕ, της Cosmote, της Vodafone και της Wind, σε κτίρια εταιρειών, εργοστάσια κ.α.)
    • Υπάρχουν παντού – όσο πιο πυκνοκατοικημένη η περιοχή, τόσο περισσότερες οι κεραίες.
    • Επιβαρύνονται περισσότερο τα δωμάτια που έχουν οπτική επαφή με τις κεραίες.
    • Οι κεραίες κινητής τηλεφωνίας είναι πολύ συχνά καμουφλαρισμένες σαν θερμοσίφωνες, διαφημιστικές πινακίδες, καμινάδες, μέσα σε καμπαναριά κ.α. (βλέπε κάτω φωτό από Σύλλογο Κηφισιά SOS).

    Αν το κινητό σας τηλέφωνο έχει χαμηλό σήμα στο σπίτι σας, αυτό σημαίνει ότι ο πάροχος σας (Cosmote ή Vodafone ή Wind) δεν έχει κεραία κοντά σας ή δεν φτάνει το σήμα του στο χώρο σας. Ωστόσο μπορεί να υπάρχει δίπλα σας κεραία από τους άλλους 2 πάροχους.

    • Μπορείτε να διαπιστώσετε αν υπάρχουν υπερβάσεις των ορίων ασφαλείας εξαιτίας των κεραιών κινητής τηλεφωνίας της περιοχής σας (εμφανών και μη) χρησιμοποιώντας ένα Μετρητή Ακτινοβολίας Υψηλών Συχνοτήτων ή ζητώντας τον Έλεγχο Ηλεκτρομαγνητικής Επιβάρυνσης του σπιτιού ή του χώρου εργασίας σας.
    • Πιο οικονομική λύση για τη μέτρηση ακτινοβολίας από κεραίες, αποτελεί η ενοικίαση του μετρητή Gigahertz HF38B  (τιμή 2ήμερης ενοικίασης 55 ευρώ – δωρεάν μεταφορά από και προς το χώρο σας)
    • Ο εντοπισμός των πιο επιβαρημένων σημείων θα σας βοηθήσει να μετακινήσετε τo κρεβάτι, το καθιστικό ή το γραφείο σας μακριά από τα σημεία υψηλών τιμών ασύρματης ακτινοβολίας (wireless hotspots).
    • Απλές λύσεις προστασίας από τις ασύρματες ακτινοβολίες προσφέρουν σήμερα και τα σύγχρονα υλικά ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης που ανακλούν τις ασύρματες ακτινοβολίες σε ποσοστό > 99%.
    • Δεδομένου ότι τα τζάμια είναι τα σημεία διείσδυσης του μεγαλύτερου ποσοστού εξωτερικών ασύρματων ακτινοβολιών, η μεγαλύτερη μείωση στις ακτινοβολίες από κεραία κινητής τηλεφωνίας μπορεί να επιτευχθεί με την τοποθέτηση αυτοκόλλητης μεμβράνης ή κουρτίνας ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης στα παράθυρα και τις μπαλκονόπορτες του σπιτιού (ειδικά σε αυτά που βλέπουν προς την κεραία).

    • Οι τοίχοι των κτιρίων εμποδίζουν ένα μέρος της εξωτερικής ασύρματης ακτινοβολίας ανάλογα με το πάχος τους και το είδος του δομικού υλικού. Θωρακίζοντας τοίχους και οροφές εσωτερικά ή εξωτερικά με μπογιά ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης ή με πλέγμα ανοξείδωτου χάλυβα μπορούμε να επιτύχουμε ακόμη μεγαλύτερη μείωση των ακτινοβολιών στο χώρο.

    • Πρακτική λύση, τουλάχιστον για το χώρο του υπνοδωματίου, αποτελούν οι κουνουπιέρες ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης, οι οποίες δεν αφήνουν να διεισδύσει η ακτινοβολία από καμία κατεύθυνση, εξασφαλίζοντας την ελάχιστη διατάραξη του ύπνου σας από τωρινές αλλά και μελλοντικές πηγές ασύρματης ακτινοβολίας.

    Που υπάρχουν κεραίες κινητής τηλεφωνίας στη γειτονιά σας;

    Η Ενημερωτική Πύλη Κατασκευών Κεραιών (keraies.eett.gr) είναι μια διαδικτυακή εφαρμογή που παρέχει στους πολίτες τη δυνατότητα να ενημερώνονται για τις κατασκευές κεραιών που είναι αδειοδοτημένες ή έχουν δηλωθεί στην ΕΕΤΤ (Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων).

    Στη σελίδα της ΕΕΤΤ θα βρείτε χάρτη με τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας της περιοχής σας.

    Εισάγοντας τη διεύθυνση σας μπορείτε να επιλέξετε να εμφανιστεί η λίστα των κεραιών κινητής τηλεφωνίας που βρίσκονται σε απόσταση <250 μέτρων ή <500 μέτρων ή σε μεγαλύτερη απόσταση από την κατοικία ή το χώρο εργασίας σας.

    Προτείνουμε να αναζητήσετε τις κεραίες που βρίσκονται σε απόσταση <500 μέτρων, οι οποίες είναι και πιο πιθανό να επηρεάζουν το χώρο σας (ιδιαίτερα αν υπάρχει οπτική επαφή).

    Αν μένετε σε πυκνοκατοικημένη περιοχή θα εκπλαγείτε με τον αριθμό των κεραιών που υπάρχουν γύρω σας!

    Έχετε υπόψη σας ότι η συγκεκριμένη εφαρμογή παρουσιάζει μόνο τις κατασκευές κεραιών που είναι αδειοδοτημένες ή έχουν δηλωθεί στην ΕΕΤΤ. Δυστυχώς υπάρχουν πολλές κεραίες που δεν έχουν αδειοδοτηθεί αλλά εκπεμπουν κανονικά…

    Περισσότερα για τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας και τις επιπτώσεις τους…

    Περισσότερα για τα σύγχρονα υλικά θωράκισης…

    Ασύρματο ίντερνετ (WI-FI ή WLAN)

    • Το ασύρματο μόντεμ-ρούτερ που χρησιμοποιείτε για να συνδεθείτε στο ίντερνετ ακτινοβολεί συνεχώς, ανεξάρτητα από το αν έχετε ενεργοποιήσει τον υπολογιστή, το λάπτοπ ή το κινητό σας.
    • Απενεργοποιήστε την ασύρματη λειτουργία του μόντεμ –ρούτερ σας (συνήθως πατώντας κάποιο κουμπί – ρωτήστε τον κατασκευαστή του αν δεν γνωρίζετε πως) και χρησιμοποιείστε καλώδιο δικτύου (ethernet) για να συνδέσετε τον υπολογιστή σας.
    • Σε περίπτωση μη απενεργοποίησης της ασύρματης λειτουργίας του μόντεμ ρούτερ, τοποθετήστε το όσο το δυνατόν πιο μακριά από χώρους όπου περνάτε πολύ χρόνο και κλείνετε το μόντεμ τουλάχιστον κατά τις βραδινές ώρες.
    • εναλλακτικά χρησιμοποιείστε το σύστημα σύνδεσης στο διαδίκτυο που αποκαλείται Broadband over power lines (BPL) ή power-line Internet (βάζετε έναν αντάπτορα Powerline σε μια πρίζα και τον συνδέετε με το router και τους υπόλοιπους αντάπτορες Powerline σε πρίζες των απομακρυσμένων δωματίων που θέλετε να έχετε ίντερνετ και τις συνδέετε με τους εκεί Η/Υ ή λάπτοπ).

    Ασύρματα Τηλέφωνα

    • Το ακουστικό του ασύρματου τηλεφώνου ακτινοβολεί μόνο την ώρα που μιλάτε ενώ η βάση του ασύρματου τηλεφώνου ακτινοβολεί συνεχώς.

    • Αντικαταστήστε το ασύρματο τηλέφωνο σας με ενσύρματο ή έστω με ένα ασύρματο τηλέφωνο μηδενικής ακτινοβολίας (σε κατάσταση αναμονής), η βάση του οποίου εκπέμπει ακτινοβολία μόνο όταν πραγματοποιείτε κλήσεις.
    • Σε περίπτωση μη αντικατάστασης του ασύρματου τηλεφώνου, τοποθετήστε το όσο το δυνατόν πιο μακριά από χώρους όπου περνάτε πολύ χρόνο και κυρίως από το υπνοδωμάτιο.
    • Κατά τη διάρκεια των κλήσεων ενεργοποιείτε την ανοιχτή ακρόαση και τοποθετείτε το ακουστικό όσο το δυνατόν πιο μακριά από το σώμα σας.

    Περισσότερα για τα ασύρματα τηλέφωνα και μόντεμ ρούτερ και τις επιπτώσεις τους…

    Τι να κάνετε για τις ασύρματες συσκευές (ασύρματα τηλέφωνα, ρούτερ κ.α.) των γειτόνων σας

    • Δεδομένου ότι οι περισσότεροι πλέον διαθέτουν ασύρματο τηλέφωνο και ίντερνετ (ή άλλες κεραίες ασύρματων εκπομπών όπως baby monitors, ενισχυτές σήματος κινητής τηλεφωνίας κ.α.), είναι πιθανό να εκτίθεσθε σε υψηλά επίπεδα ασύρματης ακτινοβολίας εξαιτίας των γειτόνων σας.

    Είναι συχνό το φαινόμενο άτομα τα οποία δεν διαθέτουν ασύρματες συσκευές και μιλούν ελάχιστα στο κινητό τους, να εκτίθενται σε αθροιστικά υψηλότερα επίπεδα ακτινοβολίας από τους βαρείς χρήστες κινητών και κάθε είδους ασύρματης τεχνολογίας, λόγω της ακούσιας έκθεσης τους στις ακτινοβολίες από γειτονικά ασύρματα τηλέφωνα, μόντεμ και κεραίες κινητής τηλεφωνίας.

    • Μπορείτε να διαπιστώσετε πόσο επιβαρύνονται από γειτονικές ασύρματες πηγές οι χώροι όπου περνάτε πολύ χρόνο (και ιδιαίτερα το υπνοδωμάτιο σας) χρησιμοποιώντας ένα Μετρητή Ακτινοβολίας Υψηλών Συχνοτήτων ή ζητώντας τον Έλεγχο Ηλεκτρομαγνητικής Επιβάρυνσης του σπιτιού ή του χώρου εργασίας σας.
    • Πιο οικονομική λύση για τη μέτρηση ακτινοβολίας από ασύρματα τηλέφωνα και μόντεμ, αποτελεί η ενοικίαση του μετρητή ακτινοβολίας HF38B της Gigahetz (τιμή 2ήμερης ενοικίασης 55 ευρώ – δωρεάν μεταφορά από και προς το χώρο σας)
    • Σε περίπτωση που υπάρχουν υψηλές τιμές ακτινοβολίας εξαιτίας των γειτόνων σας, μπορείτε να μετακινήσετε τo κρεβάτι, το καθιστικό ή το γραφείο σας ώστε να βρίσκονται μακριά από τα σημεία υψηλών τιμών ασύρματης ακτινοβολίας (wireless hotspots).
    • Ύφασμα που ανακλά τις ασύρματες ακτινοβολίες μπορεί να τοποθετηθεί στο καθιστικό ή το κρεβάτι σας όταν η πηγή ακτινοβολίας βρίσκεται στον από κάτω χώρο.
    • Με ειδικές μπογιές ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης μπορείτε να βάψετε συγκεκριμένους τοίχους από τους οποίους προέρχεται η ασύρματη ακτινοβολία.

    • Πρακτική λύση, τουλάχιστον για το χώρο του υπνοδωματίου, αποτελούν οι κουνουπιέρες ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης, οι οποίες είναι ιδιαίτερα χρήσιμες σε πολυκατοικίες με δεκάδες ασύρματα τηλέφωνα και δίκτυα ίντερνετ.

    Περισσότερα για τα σύγχρονα υλικά θωράκισης…

    Ηλεκτρικές συσκευές – Φωτισμός

    • Απομακρύνετε όσο είναι εφικτό σημεία πολύωρης παραμονής (π.χ. κρεβάτι, καθιστικό, γραφείο) από:
    • συσκευές μεγάλης κατανάλωσης όπως η κουζίνα, ηλεκτρικές θερμάστρες, ενδοδαπέδια θέρμανση, μπόιλερ κ.α.
    • μετασχηματιστές συσκευών χαμηλής τάσης όπως φορτιστές, ηλεκτρικά ρολόγια, laptop, εκτυπωτές, φωτιστικά 12V κ.α.
    • συσκευές με ηλεκτρικό μοτέρ όπως το ψυγείο κ.α
    • μετρητή ρεύματος και ηλεκτρικό πίνακα
    • εναλλάκτη (inverter) και φορτιστή φωτοβολταικού συστήματος
    • λέβητα και άλλες ηλεκτρομηχανικές εγκαταστάσεις

    Ηλεκτρικές συσκευές όπως οι ξυριστικές μηχανές, το πιστολάκι για τα μαλλιά, τα μπλέντερ, η ηλεκτρική σκούπα κ.α. δημιουργούν γύρω τους πολύ υψηλά μαγνητικά πεδία. Ωστόσο, επειδή η χρήση τους είναι συνήθως μικρής διάρκειας δεν θεωρούμε ότι μπορεί να προκαλέσουν παραμένουσες βιολογικές επιπτώσεις (πιθανή εξαίρεση τα άτομα με ηλεκτρουπερευαισθησία).

    • Περιορίστε την χρήση ηλεκτρονικών συσκευών μη γραμμικού φορτίου, οι οποίες παραμορφώνουν το σήμα του ηλεκτρικού δικτύου: λαμπτήρες φθορισμού και εξοικονόμησης ενέργειας, αντάπτορες εναλλασσόμενου ρεύματος, διακόπτες dimmer με ηλεκτρονικό ρυθμιστή έντασης κ.α.
    • Αποφύγετε να χρησιμοποιείτε λαμπτήρες φθορισμού και εξοικονόμησης ενέργειας σε φωτιστικά στα οποία βρίσκεστε κοντά πολλές ώρες. Χρησιμοποιείστε τους μόνο σε διαδρόμους και εξωτερικούς χώρους.
    • Σχετικά με τους λαμπτήρες LED αν και εκπέμπουν χαμηλότερες ακτινοβολίες, υπάρχουν επιφυλάξεις για την ασφάλεια τους λόγω του εντονότερου φωτός τους.
    • Ασφαλέστερες επιλογές αποτελούν οι λαμπτήρες πυρακτώσεως (όσο ακόμη υπάρχουν στην αγορά) και πολλοί τύποι λαμπτήρων αλογόνου που δεν περιέχουν ηλεκτρονική διάταξη.
    • Απομακρύνετε τις ηλεκτρικές συσκευές από το κρεβάτι του υπνοδωματίου σας (φωτιστικά, ξυπνητήρι με καλώδιο κ.α.), ειδικά αν αυτές έχουν διπολικό φις (αντί για σούκο).
    • Αποφύγετε τη χρήση ηλεκτρικής κουβέρτας ή στρώματος νερού. Εναλλακτικά βγάζετε τα από την πρίζα πριν κοιμηθείτε.
    • Οι επίπεδες οθόνες νέας τεχνολογίας (LCD) εκπέμπουν χαμηλότερα επίπεδα ακτινοβολιών σε σχέση με τις παλαιότερου τύπου (CRT κλπ). Σε κάθε περίπτωση αποφύγετε να κάθεστε σε πολύ κοντινή τους απόσταση.
    • Μάθετε τα επίπεδα ακτινοβολίας στα οποία σας εκθέτουν οι παραπάνω πηγές και όλους τους τρόπους για να τα μειώσετε, χρησιμοποιώντας ένα Μετρητή Ακτινοβολίας Χαμηλών Συχνοτήτων ή ζητώντας τον Έλεγχο Ηλεκτρομαγνητικής Επιβάρυνσης του σπιτιού ή του χώρου εργασίας σας.

    Φορητοί υπολογιστές (laptop/tablet)

    • Η χρήση laptop/tablet αποτελεί σημαντική πηγή έκθεσης σε τεχνητές ακτινοβολίες για μια μεγάλη μερίδα του πληθυσμού.
    • Λόγω της κοντινής επαφής με το σώμα μας τα παραγόμενα από τη συσκευή ηλεκτρομαγνητικά πεδία μας εκθέτουν σε υψηλά ηλεκτρικά και μαγνητικά πεδία χαμηλών συχνοτήτων λόγω της μπαταρίας, των καλωδίων και των ηλεκτρικών τους κυκλωμάτων και υψηλά ηλεκτρομαγνητικά πεδία υψηλών συχνοτήτων λόγω των κεραιών WLAN ή Wi-Fi που χρησιμοποιούν για να συνδεθούν ασύρματα με τα μόντεμ ρούτερ
    • Υπάρχουν έρευνες που συνδέουν τη χρήση laptop με βλάβες στο DNA και υποβάθμιση της αναπαραγωγικής ικανότητας.
    • απομακρύνετε τo laptop μπορείτε να το από το σώμα σας με τη βοήθεια ενός εξωτερικού πληκτρολογίου
    • τοποθετώντας επιπλέον το laptop σε κάποια βάση για laptop, η οθόνη ανυψώνεται στο εργονομικά σωστό ύψος του κεφαλιού και αποφεύγετε μελλοντικά προβλήματα στον αυχένα
    • απενεργοποιείτε την ασύρματη λειτουργία του laptop/tablet όταν δεν σας είναι απαραίτητη. Η κεραία τους εκπέμπει ακτινοβολία ακόμη και αν δεν είστε συνδεδεμένοι στο ίντερνετ!
    • αντικαταστήστε την ασύρματη σύνδεση του ίντερνετ με ενσύρματη, χρησιμοποιώντας καλώδιο δικτύου για να συνδέσετε τον υπολογιστή με το μόντεμ
    • εναλλακτικά χρησιμοποιείστε το σύστημα σύνδεσης στο διαδίκτυο που αποκαλείται Broadband over power lines (BPL) ή power-line Internet (βάζετε έναν αντάπτορα Powerline σε μια πρίζα και τον συνδέετε με το router και τους υπόλοιπους αντάπτορες Powerline σε πρίζες των απομακρυσμένων δωματίων που θέλετε να έχετε ίντερνετ και τις συνδέετε με τους εκεί Η/Υ ή λάπτοπ). Η τεχνολογία αυτή ωστόσο δεν αποτελεί το ιδανικό υποκατάστατο της δικτύωσης με καλώδιο ethernet αφού περνάει σήμα υψηλής συχνότητας στο ηλεκτρικό δίκτυο της κατοικίας, επιβαρύνοντας την υπάρχουσα ακτινοβολία των καλωδίων (ίσως αποτελεί πρόβλημα σε κατοικίες με υψηλά ηλεκτρικά πεδία).
    • Οι ίδιες λύσεις είναι εφικτές και για κάποια tablet με τη χρήση ανταπτόρων Ethernet-USB ή mini USB.
    • Το λαπτοπ ενδεχομένως να εκπέμπει και ανεβασμένα ηλεκτρικά πεδία τα οποία όμως διαφοροποιούνται από συσκευή σε συσκευή, ανάλογα με το φις, την σύνδεση με καλώδιο δικτύου κ.α. και μόνο μια μέτρηση ηλεκτρικών πεδίων μπορεί να μας υποδείξει τον ασφαλέστερο τρόπο χρήσης.
    • Μείωση των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων που δέχονται τα γεννητικά σας όργανα όταν έχετε πάνω στο σώμα σας το laptop ή tablet, με ενεργοποιημένες τις κεραίες WI-Fi, είναι εφικτή με τη χρήση υλικών ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης που ανακλούν τις ασύρματες ακτινοβολίες σε ποσοστό >99%. Παραδείγματα σχετικών υλικών ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης: δίσκος Defenderpad (www.defenderpad.com), ρούχα και ποδιές Belly Armour (www.bellyarmor.com), ύφασματα ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης.

    Καλώδια κτιριακών ηλεκτρικών εγκαταστάσεων

    • Τα εντοιχισμένα ηλεκτροφόρα καλώδια παράγουν ηλεκτρικά πεδία 24 ώρες το 24ωρο ενώ παράγουν και μαγνητικά όταν καταναλώνουμε ρεύμα (ανάβουμε τα φώτα, λειτουργούμε ηλεκτρικές συσκευές κ.α.).
    • Η ακριβής θέση των καλωδίων που τροφοδοτούν ένα χώρο συνήθως δεν είναι εμφανής ενώ συχνά ο χώρος μπορεί να επηρεάζεται και από κυκλώματα που ρευματοδοτούν άλλα διαμερίσματα, ηλεκτρομηχανικές εγκαταστάσεις του κτιρίου κ.α.
    • Ελλείπεις γειώσεις ή σφάλματα στην μόνωση των καλωδίων δίνουν συχνά ασυνήθιστα υψηλές μετρήσεις ηλεκτρικών πεδίων.
    • Υψηλά μαγνητικά πεδία δημιουργούνται συχνά εξαιτίας λανθασμένων ηλεκτρικών συνδέσεων (π.χ. ένωση ουδετέρων αγωγών από διαφορετικά κυκλώματα) οι οποίες αποτελούν και κίνδυνο για εκδήλωση πυρκαγιάς ή ηλεκτροπληξία.

    Σύμφωνα με στατιστικά στοιχεία οι συνηθέστερες αιτίες υψηλών τιμών μαγνητικών πεδίων είναι οι ιδιομορφίες του τοπικού δικτύου διανομής ρεύματος χαμηλής τάσης και τα σφάλματα στις συνδεσμολογίες των ηλεκτρικών κυκλωμάτων των κατοικιών. Μόνο το 23% των περιπτώσεων υψηλών τιμών οφείλεται στις γραμμές υψηλής τάσης!

    • Υψηλές τιμές ακτινοβολίας που οφείλονται στα καλώδια του σπιτιού σας, μπορούν να εντοπιστούν εύκολα χρησιμοποιώντας ένα Μετρητή Ακτινοβολίας Χαμηλών Συχνοτήτων.
    • Εναλλακτικά μπορείτε να ζητήσετε τον Έλεγχο Ηλεκτρομαγνητικής Επιβάρυνσης για διαπιστώσετε αν από τους χώρους σας περνούν καλώδια που προκαλούν υψηλές τιμές ακτινοβολίας, αν υπάρχουν σφάλματα στο ηλεκτρικό δίκτυο της κατοικίας και πως να τα διορθώσετε και πολλούς άλλους απλούς τρόπους για να μειώσετε την καθημερινή σας έκθεση στις ακτινοβολίες.
    • Πιο οικονομική λύση για τη μέτρηση των μαγνητικών πεδίων από καλώδια, αποτελεί η ενοικίαση του μετρητή ακτινοβολίας NFA30M της Gigahetz (τιμή 2ήμερης ενοικίασης 55 ευρώ – δωρεάν μεταφορά από και προς το χώρο σας)

    Πυλώνες, καλώδια και υποσταθμοί ΔΕΗ

    • Γραμμές μεταφοράς υψηλής (150 kVolt) και υπερυψηλής τάσης (400 kVolt) περνούν από πολλές κατοικημένες περιοχές και συνδέονται με το πυκνό δίκτυο διανομής μέσης (20kV) και έπειτα χαμηλής τάσης (400/230 Volt)
    • Για τη σύνδεση των γραμμών χρησιμοποιούνται μετασχηματιστές υποβιβασμού της τάσης (υποσταθμοί ΔΕΗ)
    • Στην Αθήνα υπάρχουν 3.500 υποσταθμοί της ΔΕΗ εγκαταστημένοι σε υπόγεια κατοικιών και 12.000 σε υπαίθριους χώρους.
    • Τα ηλεκτρικά πεδία που εκπέμπουν τα καλώδια και οι υποσταθμοί της ΔΕΗ επηρεάζουν συνήθως μόνο τους εξωτερικούς χώρους αφού μπλοκάρονται από τα περισσότερα οικοδομικά υλικά. Στις υπόγειες γραμμές διανομής τα ηλεκτρικά πεδία μηδενίζονται λόγω της γείωσης τους.
    • Ωστόσο, τα μαγνητικά πεδία που εκπέμπουν τα καλώδια διαπερνούν ανεπηρέαστα σχεδόν όλα τα δομικά υλικά. Η συχνότερη αιτία ανεβασμένω τιμών μαγνητικών πεδίων είναι τα καλώδια χαμηλής τάσης που υπάρχουν παντού και όχι οι γραμμές υψηλής τάσης!
    • Οι τιμές των μαγνητικών πεδίων που εκπέμπουν δεν είναι εύκολο να προβλεφθούν αφού εξαρτώνται από πολλούς παράγοντες όπως η κατανάλωση ρεύματος, η διάταξη των αγωγών ηλεκτρισμού, οι συνδέσεις του τοπικού δικτύου διανομής κ.α.

    Το τρεμοπαίξιμο οθόνης της τηλεόρασης ή του υπολογιστή σας αποτελεί πιθανή ένδειξη παρουσίας πολύ υψηλών τιμών μαγνητικών πεδίων.

    Περισσότερα για τις γραμμές υψηλής τάσης και τις επιπτώσεις τους…

    Σχετικά με τις λύσεις θωράκισης από ασύρματες ακτινοβολίες

    Οι λύσεις ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης ελαχιστοποιούν τις τιμές τεχνητών ακτινοβολιών υψηλών συχνοτήτων στους χώρους και συνιστώνται περισσότερο στους χώρους των υπνοδωματίων, όπου τα προτεινόμενα όρια έκθεσης είναι πολύ χαμηλότερα, καθώς οι τεχνητές ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές θεωρούνται πιο επιβαρυντικές τις κρίσιμες ώρες του ύπνου.

    Oι λύσεις θωράκισης αποτελούν και ένα προληπτικό μέτρο προστασίας από το ενδεχόμενο της μελλοντικής παρουσίας νέων πηγών ακτινοβολίας (π.χ. νέες κεραίες κινητής τηλεφωνίας, νέα ασύρματα τηλέφωνα και μόντεμ γειτόνων, κεραίες ραδιοτηλεοπτικών σταθμών και ραδιοερασιτεχνών, δίκτυα ίντερνετ ευρείας κάλυψης WI-MAX, ραδιοδίκτυα ιδιωτικών εταιρειών ασφαλείας, μεταφορικών εταιρειών και ραδιοταξί, ασύρματους μετρητές ηλεκτρικού ρεύματος, νέα ραντάρ και πληθώρα άλλες ασύρματες εφαρμογές).

    Η ολόπλευρη θωράκιση ενός χώρου που προστατεύει από τη διείσδυση ασύρματων ακτινοβολιών από όλες τις κατευθύνσεις, επιτυγχάνεται βάφοντας τους τοίχους και τα ταβάνια εσωτερικά ή εξωτερικά με μπογιά ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης και τοποθετώντας μεμβράνη ή κουρτίνα θωράκισης στα παράθυρα.

    Πρακτική λύση για τα υπνοδωμάτια αποτελούν οι κουνουπιέρες ηλεκτρομαγνητικής θωράκισης. Οι κουνουπιέρες δεν αφήνουν να διεισδύσει η ακτινοβολία από καμία κατεύθυνση παρά μόνο από το κάτω μέρος του κρεβατιού (υπάρχει όμως διαθέσιμο και μονωτικό ύφασμα για την τοποθέτηση του κάτω από το στρώμα ή το κρεβάτι σας) ενώ μπορούν να μεταφερθούν και σε περίπτωση μετακόμισης ή χρήσης και σε άλλη κατοικία (π.χ. εξοχικό).

    Περισσότερα για τα σύγχρονα υλικά θωράκισης…

     
c
Compose new post
j
Next post/Next comment
k
Previous post/Previous comment
r
Απάντηση
e
Αλλαγή
o
Show/Hide comments
t
Go to top
l
Go to login
h
Show/Hide help
shift + esc
Ακύρωση