ΚΑΛΑΜΑΣ (ΘΥΑΜΙΣ) Ο ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ στην θέση της Γλύζιανη&;Η Μονή Πατέρων,Η αποθέωση όμως βρίσκεται στο Θεογέφυρο;Ακόμη σύμφωνα με τον Κ. Θεσπρωτό και Αθ. Ψαλλίδα η αλλαγή του ονόματος του ποταμού από Θύαμις σε Καλαμάς έγινε κατά τον μεσαίωνα. Από τότε δε η παρ΄ αυτόν περιοχή ειδικώτερα η κοιλάδα του Κάτω Καλαμά (από το Θεογέφυρο και κάτω) ονομαζόταν «Παρακάλαμος» και οι κάτοικοί του «Παρακαλαμίται» ή «Μπαλτιμοχωρίται»;Θεογέφυρο: Το «θαύμα» του ποταμού Καλαμά [Εικόνες]

Καλαμάς

ΣΠΑΝΙΕΣ ΟΜΟΡΦΙΕΣ

Θα παραθέσουμε πιο κάτω ιστορικές μαρτυρίες που βρήκαμε για το σημαντικό αυτό ηπειρωτικό ποτάμι, τμήμα του οποίου κυλάει εκεί που σβήνουν οι πλαγιές του λόφου, πάνω στον οποίο είναι χτισμένο το Λίθινο.
Ποιος από αυτούς που τον επισκέφθηκαν δεν θαύμασε την άγρια ομορφιά του;
Ειδικότερα η διαδρομή του από τον Καταρράκτη μέχρι το Σουλόπουλο προσφέρει σπάνιες εναλλασσόμενες ομορφιές. Τοπία άγρια, όμορφα, εντυπωσιακά. Τοπία που δημιουργούν στον επισκέπτη το αίσθημα του θαυμασμού και του φόβου ταυτόχρονα.

 

 

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Ποιος πήγε στον καταρράκτη και δεν θαύμασε το τοπίο; Ποιός ανηφόρισε πάνω από τον Μύλο και δεν έμεινε έκθαμβος από τα παιχνιδίσματα της φύσης; Οι εικόνες εναλλάσσονται από βήμα σε βήμα. Εκεί που τα νερά είναι ήρεμα εκεί λίγο πιο κάτω αφρίζουν από θυμό, γιατί ένα κομμάτι της στεριάς μπαίνει στο δρόμο τους και τα υποχρεώνει να αλλάξουν διαδρομή. Εκεί που η οβίρα στροβιλίζεται πλατειά εκεί στενεύει στο ένα μέτρο, κάνοντας τα νερά να …φιλονικούν μεταξύ τους για το ποια θα περάσουν πρώτα, να ξεπεράσουν το εμπόδιο της στεριάς ή του βράχου, για να συνεχίσουν την πορεία τους.
Μήπως στον μυλο η ομορφιά είναι λιγότερη;
Όχι βέβαια.
Η αποθέωση όμως βρίσκεται στο Θεογέφυρο. Εκεί πια η έκσταση του επισκέπτη συνοδεύεται από φόβο. Εκεί βλέπεις και καταλαβαίνεις τι σημαίνει πάλη μεταξύ των θεριών της φύσης. Το νερό κόντρα στον βράχο. Κάποτε νικητής από αυτή την μάχη βγήκε το υγρό στοιχείο. Αποτέλεσμα αυτής της μάχης, ήταν και η κατασκευή του Θεογέφυρου. Του μοναδικού αυτού φυσικού φαινομένου. Κάποτε ο βράχος νικητής υποχρεώνει τα νερά του Καλαμά να βρουν άλλη διέξοδο. Πάνω από αυτόν, δίπλα από αυτόν, κάτω από αυτόν για να συνεχίσουν την διαδρομή τους προς την μητέρα τους, την θάλασσα.

Η Μονή Πατέρων,

«https://www.google.com/maps/d/embed?mid=ziXpTExM1mHE.kko0H4C8wlK0«

Η Μονή Πατέρων, το Θεογέφυρο και ο ποταμός Καλαμάς, είναι άμεσα συνδεδεμένα με την ιστορία του Λιθίνου. Πρόκειται για τον δεύτερο σε μήκος ποταμό της Ηπείρου, αφού από τις πηγές του ως την θάλασσα διανύει μια απόσταση 96 χιλιομέτρων.Πρώτος σε μήκος είναι ο ποταμός Άραχθος τα νερά του οποίου διανύουν μια απόσταση 143 χιλιομέτρων από την πηγή τους μέχρι να καταλήξουν στην θάλασσα.Ονομάζεται ακόμη και σήμερα με τα δύο του ονόματα. Το αρχαίο ΘΥΑΜΙΣ και το σύγχρονο ΚΑΛΑΜΑΣ.Το αρχαίο όνομα ΘΥΑΜΙΣ προέρχεται από την λέξη Θύω η οποία σημαίνει: Κινούμαι άγρια. Και πράγματι τα νερά του Θύαμη κινούνται άγρια. Ιδιαίτερα στο τμήμα από τον καταρράκτη της Γλύζιανης μέχρι και την έξοδό του από την χαράδρα του Πολύδροσου πριν την Νεράιδα της Θεσπρωτίας.
Σήμερα τον ονομάζουμε Καλαμά, γιατί σύμφωνα με μια εκτίμηση, οι πηγές του βρίσκονται σε μια περιοχή των Δολιανών η οποία είναι γεμάτη από καλάμια.
Για πολλά χρόνια η Μονή των Πατέρων ήταν εγκατελελειμένη. Τον τελευταίο καιρό, όμως, χάρη στις επίμονες προσπάθεις του π. Δοσιθέου η κατάσταση αλλάζει και γίνονται τα πρώτα σταθερά και αποφασιστικά βήματα για τη συντήρησή της, με σκοπό να μπορέσει σύντομα να λειτουργήσει ξανά.

Πορεία στο χρόνο:

Υπήρξε στη μακρόχρονη ιστορία του, ένα από τα πιο πλούσια μοναστήρια της Ηπείρου και μαζί μ’ αυτό του Προφήτη Ηλία, από τα πιο μεγάλα. Μάλιστα οι ιστορικοί αναφέρουν ότι το μοναστήρι των Πατέρων ήταν πιο πλούσιο και πιο μεγάλο απ’ αυτό του Προφήτη Ηλία στη Ζίτσα. Άλλωστε η σημαντικότητά του αυτή δικαιολογείται και από το γεγονός ότι πολλοί ιστορικοί, γεωγράφοι, περιηγητές αναφέρονται σ’ αυτό. Είχε στην κατοχή του τεράστιες εκτάσεις γης ενώ η περιουσία του έφθανε μέχρι τη Βλαχιά και τη Ρωσία, όπως θα πούμε παρακάτω.

Ο Λαμπρίδης στα ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ υποστηρίζει πως αρχικά η έδρα της Μονής ήταν δεξιά του Καλαμά, στην εκκλησία του Αγίου Αθανασίου. Άγνωστο πότε, η έδρα της Μονής μεταφέρεται στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου, δίπλα στο Θεογέφυρο και το 1668 μεταφέρεται στη θέση που βρίσκεται σήμερα.
Συγκεκριμένα στο βιβλίο του ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΜΕΛΕΤΗΜΑΤΑ τεύχος έκτον, ΙΕΡΑ ΕΝ ΗΠΕΙΡΩ ΣΚΗΝΩΜΑΤΑ ΕΞ ΑΛΛΟΔΑΠΗΣ ΔΩΡΕΩΝ ΤΥΧΟΝΤΑ, σημειώνει : » …Η δε των Πατέρων παραποτάμιος ούσα απέναντι από του χωρίου Λιθίνου και επί βράχου πετρώδους. Έκειτο δε αυτή κατ’ αρχάς μεν εις την δεξιάν όχθην του Θυάμιδος, ένθα και παρεκκλήσιον του Αγίου Αθανασίου σώζεται. Εκείθεν Δε μετετέθη επί του Θεογύρου, ένθα και ναός Αγίου Νικολαόυ υπάρχει, τω δε 1668 όπου και νυν παρ’ αρχαιότατα ασκητήρια εκτίσθη…».
Ο Βασίλειος Οικονόμου στο βιβλίο του Η ΖΙΤΣΑ, ΚΩΜΟΠΟΛΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ, έκδοση 1979, σελίδες 108-109, αναφερόμενος στη Μονή των Πατέρων σημειώνει: «…Όταν το μοναστήρι αυτό ήταν στην δεξιά όχθη του Καλαμά και στο Θεογέφυρο, ήταν εντελώς ασήμαντο. Ύστερα όμως από την οριστική του μεταφορά έφθασε σε μεγάλη οικονομική ακμή…» Και προσθέτει για την περιουσία της Μονής:
«…Όλη η τεράστια έκταση από το Θεογέφυρο μέχρι της πηγής Τριάμινα ήταν ιδιοκτησία του…». Σύμφωνα λοιπόν με αυτές τις δυο μαρτυρίες η έδρα της Μονής δεν ήταν από την αρχή στη θέση όπου βρίσκεται σήμερα.
Ωστόσο, από επιγραφή που βρέθηκε πάνω από την κυρία είσοδο του ναού, στο εσωτερικό μέρος, όπως την κατέγραψε ο Χρήστος Σούλης στο βιβλίο του «Επιγραφαί και ενθυμήσεις Ηπειρωτικαί» μαθαίνουμε πως το καθολικό του μοναστηρίου θεμελιώθηκε στα 1590 μ.Χ.

Βλέπουμε μια διαφορά 78 χρόνων από την χρονολογία που θεμελιώθηκε ο καθολικός του ναού, μέχρι την χρονολογία όπου μεταφέρεται η έδρα της μονής. Αυτό σημαίνει, εφ ‘όσον δεχθούμε τις χρονολογίες που μας δίνουν οι ιστορικοί ως πραγματικές, ότι για 78 χρόνια συνυπάρχουν οι δύο ιεροί χώροι και το μοναστήρι έχει την έδρα του σ’ αυτόν του Αγίου Νικολάου. Πάντως σε ότι αφορά την χρονολογία μεταφοράς της έδρας του μοναστηριού, το 1668 στην σημερινή του θέση, εκτός από τον Λαμπρίδη, την μνημονεύει και ο Αραβαντινός, ο οποίος έγραψε για την Ήπειρο μερικά χρόνια πριν τον Λαμπρίδη (ο Αραβαντινός έγραψε στα 1866 και ο Λαμπρίδης στα 1888).

Ο Εμμανουήλ Γεωργιάδης στο βιβλίο του για τη Ζίτσα, έκδ. 1889, στη σελ.30 σημειώνει τα εξής σχετικά με την εκκλησία του Αγίου Νικολάου και της Μονής Πατέρων : «…Μονή Αγίου Νικολαόυ: Δεξίοθεν του ποταμού και εγγύτατα του Θεογέφυρου κείται ο Άγιος Νικόλαος μονίδριον αρχαιότατον, διατηρόν έτι τα κατηχούμενα. Τα εισοδήματα τούτου ως και τα της ετέρας του Αγίου Αθανασίου αντίπερον της κειμένης, ηρπάγησαν υπό των μοναχών της Μονής των Πατέρων…». Και ο Γεωργιάδης δηλαδή υποστηρίζει ότι ο Άγιος Νικόλαος ήταν Μοναστήρι όταν χτίστηκε το καθολικό της Μονής Πατέρων και για ένα χρονικό διάστημα λειτουργούσαν ταυτόχρονα..

ΙΣΤΟΡΙΚΑ

Μεγάλοι ιστορικοί και γεωγράφοι της αρχαιότητας έγραψαν για τον Καλαμά. Ανάμεσα σ΄ αυτούς ο Στράβων (Στράβων 1 VΙΙ σελίδα 324ν.4), ο Πολύβιος και ο Θουκυδίδης.
Οι μεταφραστές του Στράβωνα και ιδιαίτερα ο Μελέτιος Γεωγράφος, έκανε ένα τραγικό λάθος στην Γεωγραφία του σελ. 317, υποστηρίζοντας ότι στο σημείο που ο μεγάλος αρχαίος ιστορικός κάνει λόγο για τον Θύαμη, τον ταυτίζει με τον Αχέροντα. Θέλει δηλαδή τον Θύαμη ποταμό να είναι αυτός που καταλήγει στην Αχερουσία λίμνη, την είσοδο – κατά την μυθολογία – προς τον κάτω κόσμο. Το Άδη.
Υπάρχει στο σημείο αυτό μεταφραστικό λάθος, αφού ο Αχέροντας και όχι ο Θύαμις απολήγει στο λιμάνι της Γλυκής.Ο Πολύβιος επιβεβαιώνει αυτό το γεγονός με τρόπο θετικό, όπως επισημαίνει ο Πουκεβίλ (στο βιβλίο του ΤΑΞΙΔΙΑ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΗΠΕΙΡΟΣ σελ. 72) για να προσθέσει πως ο Θουκυδίδης γίνεται πιο σαφής στην περιγραφή του, τονίζοντας ότι τα δύο ποτάμια χωρίζονται από το ακρωτήριο Χειμέριο, δηλαδή μέρος αδιέξοδο, χωρίς θάλασσα.
Ο Πουκεβίλ κάνει την δική του εκτίμηση σχετικά με την ονομασία του ποταμού από Θύαμη σε Καλαμά
Σημειώνει γι΄ αυτό:«…Εξ άλλου από την λέξη Θύαμις οι Ηπειρώτες δημιούργησαν την λέξη θυαμάς και Κυαμάς, απ΄ όπου προήλθε η ονομασία Καλαμάς, γιατί δεν έχω δει ποτέ καλάμια στην κοίτη του που τα νερά κυλάνε κατακάθαρα και διάφανα…»
Ωστόσο ο Πουκεβίλ οδηγείτε στο συμπέρασμα αυτό γιατί απλά θεωρεί ότι πηγές του Καλαμά είναι η λίμνη Ζαραβίνα και όχι το μέρος κάτω από το χωριό Δολιανά. Ένα μέρος το οποίο στην κυριολεξία είναι πνιγμένο σε καλαμιές.Συγκεκριμένα αυτή του την λαθεμένη εκτίμηση την διατυπώνει ως εξής: ( ΗΠΕΙΡΟΣ σελ. 71)«…Τέλος βρήκαμε ένα πέρασμα του βραχίονα του Θύαμη που κυλάει από την λίμνη Τζεροβίνα και φθάσαμε στο μέρος όπου υπάρχει ένας υπερυψωμένος δρόμος με τόξα…»
Είναι λοιπόν σαφές ότι ο γάλλος Πρεσβευτής στα Γιάννινα οδηγείτε σε λάθος συμπέρασμα γιατί προφανώς αγνοεί ότι οι βασικές πηγές του Καλαμά βρίσκονται κάτω από τα Δολιανά. Πιθανώς ο Πουκεβίλ να μπέρδεψε τον Καλαμά με τον παραπόταμό του τον Γορμό, ο οποίος έχει τις πηγές του στην θέση «Αγιούς» η οποία βρίσκεται κάτω από την λίμνη Ζαραβίνα. Ο Γορμός πάντως συναντιέται με τον Καλαμά λίγο πιο κάτω, στον Παρακάλαμο.Ο Πουκεβίλ κάνει και άλλα λάθη στην περιγραφή του. Να δούμε τι αναφέρει για την διαδρομή του Καλαμά μέχρι την γέφυρα του Ράϊκου:«…Το χωριό Μαζαράκι βρίσκεται σχεδόν απέναντι από το Χάνι (δίπλα στο ποτάμι). Είναι συγκεντρωμένο πάνω σε δύο γήλοφους, στην δεξιά όχθη του Θύαμη και μέσα σ΄ έναν όρμο. Ο ποταμός στην συνέχεια σχηματίζει καμπύλη προς Νότο και επιστρέφει έρποντας ανάμεσα σε ανθισμένες όχθες για να χαθεί σε γκρεμούς του Γκλιζανιού.( η λέξη Γκλίζιανη, κατά τον Πουκεβίλ, προέρχεται από το Ελληνικό ρήμα γλιστρώ. Το χωριό βρίσκεται χτισμένο σε λόφο με απότομες ορισμένες πλαγιές του. Απότομες και γλιστερές. γι΄ αυτό και το χωριό πήρε το όνομα Γκλίζιανη).

««
…Ο Καταρράκτης, μια υδατόπτωση από είκοσι πέντε μέτρα ύψος, καθώς το μάτι αγκαλιάζει όλο τον όγκο των υδάτων του, αποτελεί ένα εντυπωσιακό θέαμα.Το ρεύμα της κοίτης του ποταμού που αρχίζει από το σημείο αυτό φράσσεται από τον όγκο ενός βράχου που μοιάζει με πυρόλιθο, μέχρι κάτω από το Γερομνίμι, χωριό χτισμένο στην δεξιά όχθη του ποταμού και κάτω σ΄ έναν αργιλώδη λόφο που μοιάζει με τάφο σκεπασμένο από δένδρα.
( ΣΗΜ: Εδώ υπάρχει η ανακρίβεια που λέγαμε, αφού η Ιερομνήμη απέχει μακριά από τον Καλαμά, για να αποτελεί σημείο αναφοράς της σε μια περιγραφή του ποταμού.)
Μισή λεύγα στα Νοτιοανατολικά ο Θύαμις βυθίζεται κάτω από το Μοναστήρι των Πατέρων που υπηρετείται από 25 προνομιούχους καλόγερους. Ένα μίλι πιο πέρα το ποτάμι περνάει το Λίζονο. Ένα μικρό χωριό…
Ο Πουκεβίλ δεν γνωρίζει καλά την Ελληνική γλώσσα και για τον λόγο αυτό κάνει λάθη όταν αναφέρει ονόματα. Για παράδειγμα την Σιούτιστα την αποκαλεί Χούτιστα και την Γερομνήμη την αποκαλεί Γερομίνι, ενώ το Λίθινο, αν και ο Λαμπρίδης το αποκαλεί σαφέστατα με το όνομά του, ο Πουκεβίλ το ονομάζει Λίζονο και μόνον αυτός.Κι ενώ αυτά σημειώνει ο Πουκεβίλ, ένας άλλος ιστορικός ο Π. Αραβαντινός στο βιβλίο του ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΗΠΕΙΡΟΥ μέρος Α΄ και στις σελ. 21-22 φαίνεται πιο ενημερωμένος για τις πηγές του ποταμού . Γράφει συγκεκριμένα:
«…ΚΑΛΑΜΑΣ (ΘΥΑΜΙΣ) Ποταμός εκτενής πηγάζων κυρίως παρά τα Δολιανά, κώμην της περιοχής των Κουρέντων πλησίον της Βελλάς. Εκλήθη δε ούτως ένεκεν της πληθύος των παρά τας πηγάς του εκφυομένων καλάμων.
Του ποταμού τούτου αξιοπερίεργα φαινόμενα εισίν οι δύο καταρράκται του ών ο δεύτερος ο παρά την Γλύζιανην, χωρίον των Κουρέντων, εγκέμενος δια το ύψος του και την βαρυτάτην κατάπτωσιν των αφρωδεστέρων κρουνών του, υψηλή εκποιεί εντύπωσιν ακουομένου του κρότου τρεις και τέσσερις ενίοτε ώρες μακράν. Προς δε τούτοις περιεργότερον εστί και το καλούμενον Θεογέφυρον το μεταξύ του χωρίου Λιθίνου και της Ιεράς Μονής Πατέρων κείμενον, όπερ εσχηματίσθη προ αμνημονεύτων ετών εκ διασείσεως ισχυράς καταπεσόντων μεγίστων σκοπέλων εκ του βουνού του κατά την αριστερά όχθην κειμένου…»
Ολοκληρώνοντας την μικρή ιστορική αναφορά στις πηγές και το όνομα του ποταμού, πριν παραθέσουμε τις μαρτυρίες που υπάρχουν για τον καταρράκτη της Γλύζιανης, να πούμε πως ο ποταμός αποτελούσε κατά την αρχαιότητα τα φυσικά όρια μεταξύ του κράτους των Θεσπρωτών και του κράτους των Χαόνων.
Ακόμη ότι ο Καλαμάς έγινε γνωστός, έξω από τα σύνορα της χώρας μας, γιατί στο συνέδριο του Βερολίνου το 1878 τέθηκε σαν όριο των Ελληνικών διεκδικήσεων για την σκλαβωμένη ακόμη τότε Ήπειρο.
Η πρόταση διατυπώθηκε από τον ζιτσαίο εθνικό χαρτογράφο Μιχ. Χρυσοχόου. Ενός επιστήμονα ο οποίος τίμησε διεθνώς την Ελλάδα, κατά τον καθηγητή Ιωάννη Τζέτζη ιδρυτή της Ηπειρωτικής Αδελφότητας στην Αθήνα.
Ο Στέφανος Μπέττης στο βιβλίο του τα ΚΟΥΡΕΝΤΙΑΚΑ σημειώνει για το θέμα αυτό:
«… Το ποτάμι Καλαμάς αναφέρθηκε στην διάσκεψη του Βερολίνου (Ιούνιος 1878) ότι κατά πρόταση της Γαλλίας έπρεπε να αποτελέσει το προς Β΄ προς τούρκους από την Ήπειρο σύνορο της Ελλάδας. Η πρόταση απορρίφθη από αντίδραση της Αγγλίας. Η Ελληνική κυβέρνηση όταν αντιλήφθηκε την πρόθεση της διάσκεψης ν΄αποτελέσει ο Καλαμάς το Β΄ σύνορο του κράτους, ανέθεσε στον διαμένοντα τότε στη Λάρισα γνωστότατο Ζιτσαίο χαρτογράφο Μιχ. Χρυσοχόο τη μελέτη περιγραφή των νέων ορίων και εξερεύνηση των πηγών του Καλαμά. Λίγες όμως μέρες μετά την άφιξή του διατάχθηκε να πάει στην Κέρκυρα. Το έργο του όμως χρησιμοποιήθηκε από τους Έλληνες αντιπροσώπους στην Τρίτη συνδιάσκεψη της Κων/πόλεως αφού εμφανίστηκαν έτοιμοι, ενώ οι τούρκοι ανέτοιμοι να διατυπώσουν προτάσεις…»
Ακόμη σύμφωνα με τον Κ. Θεσπρωτό και Αθ. Ψαλλίδα η αλλαγή του ονόματος του ποταμού από Θύαμις σε Καλαμάς έγινε κατά τον μεσαίωνα. Από τότε δε η παρ΄ αυτόν περιοχή ειδικώτερα η κοιλάδα του Κάτω Καλαμά (από το Θεογέφυρο και κάτω) ονομαζόταν «Παρακάλαμος» και οι κάτοικοί του «Παρακαλαμίται» ή «Μπαλτιμοχωρίται»

Ο ΚΑΤΑΡΡΑΚΤΗΣ

Πλην του Θεογεφύρου, ένα ακόμη σημαντικό φυσικό φαινόμενο ήταν ο καταρράκτης που υπάρχει κάτω από το χωριό Γλύζιανη. Ένα φυσικό φαινόμενο που ήταν ιδιαίτερα εντυπωσιακό, όπως τουλάχιστον το παρουσιάζουν άνθρωποι που τον είχαν δει. Και χρησιμοποιούμε παρελθόντα χρόνο γιατί ο εντυπωσιακός αυτός καταρράκτης έχει καταστραφεί και σήμερα δεν παρουσιάζει την ίδια άγρια ομορφιά του παρελθόντος.
Γράφει ο Εμμανουήλ Γεωργιάδης στο βιβλίο του για την Ζίτσα και στις σελίδες 12-13:
«…Μίαν περίπου ώραν δυτικώς της Ζίτσης ρέει ο Θύαμις όστις εσχημάτιζε καταρράκτη 120 ποδών ύψους καταστραφέντα την 6 Δεκεμβρίου 1879. Λέγεται ότι όταν έπνεε σφοδρώς νοτιοδυτικός άνεμος ο κρότος αυτού ηκούγετο μέχρι του Ζαγοριού. Μικρόν δε κάτωθι τούτου κείται το Θεογέφυρο, όπως αποκαλούσιν οι εγχώριοι φυσικήν γέφυραν σχηματισθείσα επί του ποταμού υπό βράχου διατρυπηθέντος υποκάτωθεν υπό ρεύματος….»
Ο Λόρδος Βύρων αφιέρωσε μερικές στροφές στην συλλογή του Τσίλδ Αρόλδω λέγοντας:

«…Εκεί ο ήχος τραχύ του ποταμού πέραν
του καταρράκτου μας δειλή το καταπίπτον νάμα
το ρέον ελικοειδώς και θελκτικώς συνάμα
μέσω των βράχων, οίτινες μορφήν αγριωτέραν
Προβάλλουσι και εξοχάς τραχείας αποτόμους
Αίτινες φρίκην και χαράν, τέρψεις ομού και τρόμους
μέχρι ψυχής εμβάλλουσι μυχών καρδίας έως…»

Αλλά και η Αμαλία Παπασταύρου στο βιβλίο της για την Ζίτσα γράφει για την καταστροφή του καταρράκτη στις σελίδες 18-19.
«…Άνωθεν της Θεογεφύρας εις απόστασιν μιας και πλέον ώρας παρά το χωρίον Γλύζιανη, όπερ κείται επί της δεξιάς όχθης του ποταμού, ήτο ονομαστός καταρράκτης περί του οποίου και ο Πουκεβίλ και ο Λόρδος Βύρων κάμνουσιν εκτενή λόγον. Ο βράχος εξ ού εκρημνίζετο είχε 95 ποδών ύψος και ο κρότος της πτώσεώς του ηκούετο παλλάς ώρας μακρυάν. Η τοποθεσία αυτή είναι ονομαστή ωραία και απερίγραπτος. Έπιπτεν επί βράχου και διεσκόρπιζε κύκλω ατμίδας ωσεί λεπτής ανοίξεως βροχής δια μέσου της οποίας εφαίνοντο πάντοτε της ίριδος τα χρώματα. Ο καταρράκτης αυτός δεν υπάρχει πλέον, υπέστη την κοινήν των θνητών τύχην. Το 1877 την ημέραν του Αγίου Νικολάου 6 Δεκεμβρίου έπεσε τόσον ραγδαία βροχήν ώστε εις ολίγας ώρας μετεβλήθη εις απέραντον λίμνην η πεδιάς της Βελλάς, ήτις στενούται παρά τον καταρράκτην. Την ημέραν εκείνην ο αδελφός μου περιηγούμενος τότε την Ήπειρον, όπως διαγράψει τα μέλλοντα μεταξύ της Ελλάδας και Τουρκίας σύνορα και εξερευνήσει τας πηγάς του Καλαμά, ευρίσκετο τότε εις Δολιανά την πατρίδα του μεγάλου του γένους διδασκάλου Γενναδίου. Την ημέραν εκείνην τοσαύτη βροχήν έπεσεν, ώστε οι κάτοικοι και εκ των γεροντότερων δεν ενθυμούντο ποτέ τοιαύτη και προέλεγον ότι μεγάλας θα επιφέρει καταστροφάς, διότι η κοιλάς είχε μεταβληθεί εις μεγάλην λίμνην. Το ύδωρ υπέσκαψε τας βάσεις του βράχου και ήνοιξεν απ΄ αυτού δίοδον και κατέστρεψε τας εκατέρωθεν αυτού όχθας. Σήμερον δεικνύετε μόνον η θέσις αυτού την οποίαν αδύνατον να αναγνωρίσει τις εκ των περιγραφών…».
Αυτά λοιπόν τα στοιχεία για τον Καλαμά και για τον περιβόητο καταρράκτη της Γλύζιανης. Από αυτόν άλλωστε πήρε και το σημερινό της όνομα. Έναν καταρράκτη που δεν μπορούμε να δούμε σήμερα λόγω της καταστροφής του. Και η περιγραφή της Παπασταύρου για την αιτία που προκάλεσε την καταστροφή είναι αληθοφανής. Πράγματι η μοναδική διέξοδος της κοιλάδας Βελλάς είναι το μικρό άνοιγμα του Καλαμά στην θέση της Γλύζιανη. Εφ΄ όσον πράγματι σημειώθηκε τόσο έντονη βροχόπτωση, που είχε ως αποτέλεσμα να πλημμυρίσει η πεδιάδα, είναι φυσικό ότι στην μοναδική διέξοδο η πίεση που ασκούσαν τα νερά ήταν τεράστια και η καταστροφή αναπόφευκτη.

Θεογέφυρο: Το «θαύμα» του ποταμού Καλαμά [Εικόνες]

 

Κοντά στο χωριό Λίθινο, βορειοδυτικά της πόλης των Ιωαννίνων υπάρχει ένας κρυμμένος θησαυρός που όποιος τον ανακαλύπτει βρίσκεται μπροστά σε ένα μοναδικό φυσικό αξιοθέατο που αποδεικνύει, για μια ακόμη φορά, ότι η φύση είναι πιο ταλαντούχος καλλιτέχνης.

Κάπου εκεί, μετά τη Ζίτσα θα βρει κανείς το Θεογέφυρο, το «θαύμα» του ποταμού Καλαμά που αφήνει άφωνο τον επισκέπτη. Πρόκειται για ένα φυσικό γεφύρι που σχηματίζεται από τα βράχια, τα οποία ενώνονται πάνω από τον ποταμό Καλαμά και δημιουργεί ένα μοναδικό φυσικό σκηνικό γεμάτο με τρεχούμενα νερά και πράσινο.

Μόλις θα περάσετε μια τεχνητή γέφυρα στη διαδρομή σας προς το σημείο, θα πρέπει να παρκάρετε το αυτοκίνητό σας και να περπατήσετε σε ένα κατηφορικό μονοπάτι όπου θα σας οδηγήσει στο «Γεφύρι φτιαγμένο από το Θεό». Το σχήμα του βέβαια είναι φτιαγμένο όπως κανένα άλλο γεφύρι κατασκευασμένο από ανθρώπινο χέρι.

Δεξιά και αριστερά δέντρα ξεπηδούν και δημιουργούν μια όαση, ενώ μπορείς να ακούσεις τα νερά του Καλαμά να τρέχουν δίπλα σου. Ιδιαίτερα το καλοκαίρι, αποτελεί μια ανάσα δροσιάς, ένα φυσικό κλιματισμό σε ένα γαλήνιο σημείο. Τα άγρια νερά σκάλισαν τα φυσικά βράχια και παλιότερα το γεφύρι χρησίμευε σαν φυσικό πέρασμα για να περάσει κανείς ακίνδυνα από τα ορμητικά νερά του Καλαμά.

Κοντά στο Θεογέφυρο μπορεί να βρει κανείς ένα παραδοσιακό μαγαζί για καφέ και φαγητό πνιγμένο μέσα στα πλατάνια όπου μπορεί ο επισκέπτης να χαλαρώσει κυριολεκτικά πάνω στο ποτάμι με μοναδικό θόρυβο τα νερά του Καλαμά και τα πουλιά. Σε αυτό το σημείο του ποταμού τα νερά είναι λίγο πιο ρηχά αλλά το φυσικό τοπίο εξίσου μοναδικής ομορφιάς.

Η παλιά ρόδα του νερόμυλου που υπήρχε εκεί στέκεται ακόμη και γυρίζει κανονικά. Η όλη περιοχή επιπλέον αποτελεί πόλο έλξης για τους φυσιολάτρες ενώ είναι ιδανική για εξορμήσεις με ορμητήριο την πόλη των Ιωαννίνων. Το σίγουρο είναι πως θα φύγετε γεμάτοι όμορφες, καταπράσινες εικόνες.

theogefyro2

theogefyro3

theogefyro4

theogefyro5

Advertisements