Γάλα γαϊδούρας για ομορφιά και υγεία … ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΓΕΛΑΔΙΝΟ – ΤΟ ΠΙΟ ΚΟΝΤΙΝΟ ΣΤΟ ΜΗΤΡΙΚΟ !!! …. Μόνο την τελευταία πενταετία έχουν δημοσιευθεί περίπου 60 επιστημονικές εργασίες αποκλειστικά για το γαϊδουρινό γάλα. Οι εργασίες αυτές υποδηλώνουν ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική λύση για τα βρέφη που παρουσιάζουν δυσανεξία στο αγελαδινό γάλα και σε επιλεγμένες περιπτώσεις αλλεργίας, αλλά και ως προληπτικό μέτρο για μια σειρά από παθήσεις ενήλικων ατόμων…Σε παρακμή και διαρκώς συρρικνούμενος ο πληθυσμός των γαϊδάρων στη χώρα μας…

 

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΙΟΥΣΗ

Αν ονειρευτείτε ότι ακούτε γάιδαρο να γκαρίζει στ’ όνειρό σας, σημαίνει ότι θα πάρετε κληρονομιά και θα απαλλαγείτε από υποχρεώσεις. Αν δείτε πως πίνατε γαϊδουρινό γάλα, σημαίνει ότι μικροευχαριστήσεις θα ικανοποιηθούν σε βάρος σοβαρών υποθέσεων.

Ο,τι και να λέει ο «Ονειροκρίτης», το συμπαθές τετράποδο δεν είναι μόνο μέσο μεταφοράς, αλλά και υγείας και αναζωογόνησης. Το γάλα του -ήταν διάσημα τα λουτρά της βασίλισσας Κλεοπάτρας, η οποία συνήθιζε να ταξιδεύει με τα εκατοντάδες γαϊδούρια της, με σκοπό να γεμίζει τις βασιλικές σκάφες λουτρών με γάλα γαϊδουριού- περιέχει μεγάλες ποσότητες θρεπτικών ουσιών, βιταμινών και άλλων συστατικών που ωφελούν την υγεία μας και το δέρμα. Ερευνες έχουν δείξει ότι είναι καλύτερο ποιοτικά από το αγελαδινό και το πλησιέστερο στο μητρικό γάλα.

Στο εξωτερικό

Την τελευταία δεκαετία δημιουργήθηκαν σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες (Βέλγιο, Γαλλία, Ιταλία, Γιουγκοσλαβία) εκτροφές όνων όπου το παραγόμενο γάλα χρησιμοποιείται κυρίως για την παραγωγή καλλυντικών αλλά και για ανθρώπινη κατανάλωση. Στο Βέλγιο, η μονάδα του Ολιβιέ Ντενίς, στο Chateau des Mottes, διαθέτει το γάλα με λιανική τιμή που ξεπερνά τα 100 ευρώ το λίτρο. Στο Πάρκο Ζασάβιτσα, στην περιοχή Σρμέσκα Μιτρόβιτσα της Σερβίας, ο Σλόμπονταν Σίμπιτς παράγει γάλα, από το οποίο φτιάχνονται διάφορα προϊόντα, όπως σαπούνι, κρέμες προσώπου, αφρόλουτρα, διάφορα άλλα καλλυντικά, αλλά και λικέρ. Ξέρετε πόσο πωλείται το τυρί, κατόπιν παραγγελίας; 1.000 ευρώ ανά κιλό, ναι, καλά διαβάσατε. Βέβαια χρειάζονται 25 λίτρα γάλα γαϊδάρας.

Μόνο την τελευταία πενταετία έχουν δημοσιευθεί περίπου 60 επιστημονικές εργασίες αποκλειστικά για το γαϊδουρινό γάλα. Οι εργασίες αυτές υποδηλώνουν ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εναλλακτική λύση για τα βρέφη που παρουσιάζουν δυσανεξία στο αγελαδινό γάλα και σε επιλεγμένες περιπτώσεις αλλεργίας, αλλά και ως προληπτικό μέτρο για μια σειρά από παθήσεις ενήλικων ατόμων. Σήμερα, στη διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία παρατηρείται μια έντονη ερευνητική δραστηριότητα με αντικείμενο το γαϊδουρινό γάλα.

«Πρόσφατα εκδηλώθηκε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το γαϊδουρινό γάλα σε επίπεδο παραγωγής αλλά και σε επιστημονικό επίπεδο», μας λέει ο Γιώργος Αρσένος, επίκουρος καθηγητής Κτηνιατρικής Σχολής στο ΑΠΘ. «Ιδιαίτερα το Εργαστήριο Ζωοτεχνίας της Κτηνιατρικής Σχολής Θεσσαλονίκης, που ασχολείται ερευνητικά με τους ελληνικούς όνους (Equus asinus), γίνεται καθημερινά αποδέκτης ερωτημάτων από επίδοξους εκτροφείς όνων οι οποίοι στοχεύουν στην παραγωγή γάλατος. Στόχος λοιπόν του παρόντος άρθρου είναι να απαντηθούν τα συχνότερα ερωτήματα για το γαϊδουρινό γάλα. Κατ’ αρχήν, το ενδιαφέρον για το γαϊδουρινό γάλα προέκυψε διότι η σύνθεσή του είναι παρόμοια με αυτή του μητρικού γάλακτος και χρησιμοποιήθηκε παλιότερα για τη διατροφή βρεφών δεδομένου ότι δεν υπήρχαν τα σύγχρονα παιδικά γάλατα σε σκόνη».

Ο Νίκος Μπουκουβάλας, ο οποίος εκτρέφει γαϊδουράκια εδώ και τρία χρόνια στην Εδεσσα, μας λέει: «Είμαστε τέσσερις ή πέντε παραγωγοί γαϊδουρινού γάλακτος σε όλη τη χώρα. Βγάζουμε 12 κιλά γάλα την ημέρα το οποίο πουλάμε από 12-25 ευρώ χονδρική σε εμπόρους για καλλυντικά. Ως νωπό για κατανάλωση είναι πολύ πιο ακριβό».

Στην Καρδίτσα ο Παναγιώτης Παπαποστόλου εκτρέφει 35 όνους για παραγωγή. «Είναι δύσκολο ζώο το γαιδούρι. Απ’ όταν γεννήσει θηλάζει έντεκα μήνες και μετά πάλι εάν ξαναγεννήσει το ίδιο. Το δύσκολο είναι στο άρμεγμα. Εχει την τεχνική του. Κάποια ζώα είναι δύστροπα· δύσκολα να τους πάρεις το γάλα. Εμείς εδώ αγωνιζόμαστε αλλά το κράτος δεν βοηθά».

«Δυστυχώς, στην Ελλάδα κάθε καινοτόμος προσπάθεια στο γεωργοκτηνοτροφικό τομέα ακυρώθηκε από τη στρεβλή χρήση των επιδοτήσεων στις οποίες δυστυχώς στοχεύουν και οι επίδοξοι ονοτρόφοι», προσθέτει ο κ. Αρσένος. «Θα πρέπει να τονιστεί ότι όλες οι επιχειρήσεις με γαϊδούρια που έγιναν στο εξωτερικό βασίστηκαν αποκλειστικά στην ιδιωτική πρωτοβουλία και την ευρηματικότητα των δημιουργών τους. Σε κάθε περίπτωση η εκτροφή των γαϊδάρων είναι μια επίπονη διαδικασία και χρειάζεται ιδιαίτερες δεξιότητες. Το ερώτημα που τίθεται λοιπόν είναι αν μπορεί μια μονάδα παραγωγής γαϊδουρινού γάλακτος να είναι βιώσιμη. Η απάντηση είναι θετική, αλλά προϋποθέτει εξασφάλιση της διάθεσης του προϊόντος». *

====================================================

Σε παρακμή και διαρκώς συρρικνούμενος ο πληθυσμός των γαϊδάρων στη χώρα μας
  7  

 

Μπορεί να ζήσει μέχρι και πενήντα χρόνια, γνώρισε στο πέρασμα των αιώνων στιγμές δόξας και μη και αποτέλεσε σημάδι μεγαλοπρέπειας για βασιλείς και θεούς στους πολιτισμούς της ανατολής. Από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα υπήρξε συνοδοιπόρος του ανθρώπου και χρησιμοποιήθηκε ως παράδειγμα ανθρώπινων σχέσεων και χαρακτήρων. Ο λόγος για το γάιδαρο, που αποτελεί ένα από τα ερευνητικά ενδιαφέροντα των μελών του Εργαστηρίου Ζωοτεχνίας της Κτηνιατρικής Σχολής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ).

Πρόκειται για ένα ζωικό είδος που, όπως είπε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο επίκουρος καθηγητής στην Κτηνιατρική Σχολή του ΑΠΘ, Γιώργος Αρσένος, έχει μελετηθεί ελάχιστα και μάλιστα έχει πλήρως παραμεληθεί στη χώρα μας.

Ο όνος, γομάρι, γαϊδούρι ή απλά ο κοινός γάιδαρος (equus asinus) παρουσιάζει συρρίκνωση στον πληθυσμό του. Χαρακτηριστικό είναι πως από τα 508.000 που υπήρχαν στην Ελλάδα το 1950, το 1995 μειώθηκαν σε 95.000 ενώ σήμερα (στοιχεία για το έτος 2008) υπάρχουν λιγότερα από 16.000.
Δυστυχώς, διευκρινίζει ο καθηγητής, είναι αδιευκρίνιστες οι ακριβείς συνθήκες που οδηγούν στη μείωση αυτή, καθώς και σε ποιες φυλές ανήκουν τα εναπομείναντα ζώα. Σήμερα, λέει, οι όνοι που εκτρέφονται στη χώρα μας, είναι ζώα τα οποία δημιουργήθηκαν έπειτα από συνδυασμό επιλογής και ανεξέλεγκτων σχημάτων διασταύρωσης γεννητόρων που ανήκαν σε ξένες και ντόπιες φυλές. Επιπλέον, η μοναδική αναγνωρίσιμη ελληνική φυλή όνων, ο αρκαδικός όνος, ουδέποτε έχει μελετηθεί και είναι άγνωστο, αν υπάρχει ακόμα κάποιος πληθυσμός καθαρόαιμων ζώων.

Στην Ελλάδα, οι όνοι διαδραμάτισαν ουσιαστικό ρόλο στην πολιτιστική και οικονομική ανάπτυξη των διαφόρων περιοχών της χώρας μας, (ηπειρωτική και
νησιωτική Ελλάδα). Η συμβολή τους στην εξέλιξη της ελληνικής γεωργίας ήταν καθοριστική μέχρι την εισαγωγή των αγροτικών μηχανημάτων, οπότε τα γαϊδούρια απαξιώθηκαν. Αντίθετα, περίοπτη υπήρξε ανέκαθεν η θέση του γαϊδάρου στην ελληνική παράδοση και λαογραφία.

Στην προελληνική εποχή της Αρκαδίας, ο γάιδαρος εμφανίζεται κυρίαρχος. Κεφαλή γάιδαρου είχε ο τυφώνας, τρομερό τέρας της μυθολογίας, ενώ ο Βάκχος και ο Ήφαιστος απεικονίζονται συχνά να ιππεύουν γαϊδούρια. Εκτός από τον Ήφαιστο και το Βάκχο, ο γάιδαρος θεωρούνταν επίσης ιερό ζώο της Εστίας και του Πριάπου και βρέθηκε σε αρκετές αγγειογραφίες και νομίσματα από ανασκαφές σε διάφορες περιοχές της χώρας.

Η «παρακμή» του γαϊδάρου αρχίζει στη κλασική Αθήνα, ενώ στο Βυζάντιο και στο μεσαίωνα χρησιμοποιείται για τη διαπόμπευση παρανομούντων, οι οποίοι υποχρεώνονται να ιππεύουν ανάποδα κρατώντας την ουρά του. Γάιδαροι είναι οι ήρωες πολλών μύθων και παροιμιών και κόντρα σε όλα όσα τούς έχουν φορτώσει στη ράχη τους, συνεχίζουν τη μακρά ιστορία τους με τη μνημειώδη υπομονή τους.

Σήμερα, οι γάιδαροι δίνουν το δικό τους αγώνα επιβίωσης. Αντιστέκονται μαζί με τους ηλικιωμένους ιδιοκτήτες τους, έχοντας βρει καταφύγιο κυρίως στα νησιά, όπου ακόμα είναι χρήσιμοι. Τείνουν πλέον να γίνουν τα απομεινάρια ενός πολιτισμού που χάνεται. Εντούτοις, αρκετοί «ονοκέφαλοι» κτηνοτρόφοι διατηρούν εκτροφές – καταφύγια με σεβαστό αριθμό γαϊδάρων σε αρκετές περιοχές της Θεσσαλίας και της Μακεδονίας, αντιστεκόμενοι στον «ονειδισμό» της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας.

Η διάσωση και διατήρηση των εγχώριων όνων καθώς και η αναγνώριση και καταγραφή των καθαρόαιμων φυλών αποτελεί στοίχημα για τους ερευνητές-μέλη ΔΕΠ του Εργαστηρίου Ζωοτεχνίας της Κτηνιατρικής Σχολής του ΑΠΘ.

Η έρευνά τους δεν αποτελεί «περί όνου σκιάς», γιατί οι όνοι δεν αποτελούν μόνο πολυτιμότατο γενετικό υλικό για την επιστημονική έρευνα, αλλά και ανεκτίμητη εθνική κληρονομιά από ιστορική και πολιτιστική άποψη.

Άλλωστε, ζώα αυτών των φυλών αποτελούν απόγονους των όνων που αναφέρονται στον Όμηρο, τον Πλούταρχο και σε άλλους αρχαίους συγγραφείς, ενώ απεικονίζονται σε παραστάσεις και ανάγλυφα ανασκαφών που συναντούμε σε όλους σχεδόν τους αρχαιολογικούς χώρους και τα μουσεία της χώρας.

«Με τον ταπεινό, χαζό, καρτερικό, αγενή και βλάκα γάιδαρο, όπως τον ονομάζουν οι περισσότεροι άνθρωποι, αποφασίσαμε– αναφέρει ο κ. Αρσένος- να ασχοληθούμε ερευνητικά γιατί ο γάιδαρος είναι συνυφασμένος με την ελληνική παράδοση και κατέχει περίοπτη θέση στα ελληνικά ήθη και έθιμα. Αποτέλεσε τον βοηθό των μικροκαλλιεργητών και των κτηνοτρόφων ως ζώο φόρτου και «έζησε» και τάισε την ύπαιθρο σε δύσκολες εποχές, όπως είπε και ο Διογένης Παπλιάκας, ονοτρόφος, από τη Νιγρίτα Σερρών«.

Σήμερα, τείνει να γίνει ζώο συντροφιάς και αναπόσπαστο στοιχείο των αγροτουριστικών επιχειρήσεων. Παράλληλα, στο εξωτερικό, εκτρέφεται για το γάλα του, το οποίο χρησιμοποιείται στη Φαρμακευτική και για την παρασκευή καλλυντικών. Το γάλα του γαϊδάρου αποτελεί πρόσφατα αντικείμενο ερευνητικής
δραστηριότητας λόγω της ιδιαίτερης χημικής του σύνθεσης και των ευεργετικών επι δράσεων σε διάφορες παθήσεις.

Με τη δική μας ερευνητική προσπάθεια, τονίζει ο κ. Αρσένος, η οποία πραγματοποιείται με αργούς ρυθμούς, λόγω έλλειψης οικονομικών πόρων, θα δοθεί η δυνατότητα να γίνει μια λεπτομερής καταγραφή του πληθυσμού και των συνθηκών εκτροφής των όνων. Για πρώτη, επίσης, φορά γίνεται προσπάθεια να μελετηθούν οι εγχώριες φυλές όνων και να γίνει ταυτοποίηση, με παράλληλη διερεύνηση της γενετική σύνθεσής τους.

Θα δοθεί η δυνατότητα να εξεταστεί η δυνατότητα διατήρησής τους και να αναδειχθεί η χρησιμότητα και ο ρόλος που μπορούν να διαδραματίσουν οι όνοι σε αγροτουριστικές επιχειρήσεις. Θα προσδιοριστούν, επίσης, οι αιτίες που οδηγούν στην ραγδαία μείωση του πληθυσμού τους.

Συγκεκριμένα, η ερευνητική προσπάθεια που γίνεται από μέλη ΔΕΠ της Κτηνιατρικής Σχολής του ΑΠΘ έχει συγκεκριμένους στόχους: Να αναγνωριστούν και να καταγραφούν οι συνθήκες εκτροφής, τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι όνοι στη χώρα μας και να αναδειχθεί ο ρόλος τους στον πολιτισμό και την ελληνική παράδοση. Επίσης, να γίνει φαινοτυπική και γενοτυπική ταυτοποίηση των εγχώριων φυλών όνων ώστε να καθοριστούν τα πρότυπα κάθε φυλής. Ειδικότερα, σε ό,τι αφορά στο γενετικό υλικό των εγχώριων απώτερος στόχος είναι να γίνει συνδυασμός με τα δεδομένα άλλων χωρών ώστε να προσδιορισθεί η καταγωγή και η εξελικτική πορεία των όνων των μεσογειακών χωρών, αλλά και να δημιουργηθεί μια τράπεζα γενετικού υλικού των εγχώριων φυλών όνων.

Μέχρι σήμερα (Νοέμβριος 2009) έχουν εξεταστεί και έχουν γίνει σωματομετρήσεις σε 238 ζώα από διάφορες περιοχές της χώρας. Επιπλέον, από όλα τα ζώα λήφθηκαν δείγματα αίματος, τριχών και κοπράνων, ενώ δείγματα γάλακτος πάρθηκαν από μία εκτροφή όπου τα θηλυκά αρμέγονταν.

Από τα δείγματα αίματος που συλλέχθηκαν έγινε επιλογή 50 αντιπροσωπευτικών δειγμάτων (κυρίως από αρσενικά), τα οποία στάλθηκαν σε ειδικό εργαστήριο του εξωτερικού για ανάλυση DNA.

Η έρευνα προβλέπεται να ολοκληρωθεί όταν συλλεχθούν δείγματα από το περίπου 5% του πληθυσμού των εκτρεφόμενων όνων στη χώρα μας.